Ben bu eşiği anne
olunca geçtim.
The struggle of man against power is the struggle of memory against forgetting. Milan Kundera.
Showing posts with label Love. Show all posts
Showing posts with label Love. Show all posts
Wednesday, March 25, 2015
Sıradanlığın olağanüstülüğü
İnsanların, onu
geçtiklerinde ideallerine göre yaşamadıkları için artık yerinmeyecekleri,
yaşadıkları hayatın beğenmedikleri taraflarının geçici olduğuna, aslında çok
daha fazlasını yapabilecek potansiyele sahip olduklarına, daha güçlü/dirayetli
olabildiklerinde kendilerine yakıştırdıkları gibi davranabileceklerine, büyük
ve kalıcı eserler bırakabileceklerine olan inançlarını geride bıraktıkları bir
sınır, bir eşik olmalıydı bana göre. İnsanların hiç değilse bir kısmının
hayatında vardı böyle bir eşik. Bu insanlar ya bu eşiğin gerisinde, ya da
ötesinde yaşıyor, bu eşiği aşanlar kendilerini yaşadıkları hayata
kaptırabiliyordu. Buna kabullenme de deniyordu. Belki de o eşiği aşanlar, henüz
kendi değer yargılarını oluşturmadıkları için etraflarına mutlulukla uyum
sağlayabildikleri, sevilen bir çocuk, başarılı bir öğrenci olmaya gönül
rahatlığıyla çabalayabildikleri o masum çocukluk günlerine geri dönüyorlardı.
Bütün bu sorgulamaları hiç yapmadan neyin doğru olduğunu bilen “sıradan” insanların
hayatına benzer bir hayat kurabilmişlerse, kendilerini şanslı sayıyor, aslında
böyle bir hayatın ne kadar zor olduğunu, ne kadar emek istediğini, mutlulukla
dolu olduğunu ve bu yüzden çok değerli olduğunu ve özellikle bizimki gibi
üçüncü dünya ülkelerinde pamuk ipliğine bağlı olduğunu (Allah korusun) anlıyor,
böylece o eşiği bir daha dönmemek üzere gerçekten aşmış oluyorlardı. Böylece
büyümüş oluyorlardı. O zaman milyonlarca ev gibi olan evlerinin içindeki
dünyayı her gün yeniden kuruyor, milyonlarca çocuk gibi olan çocuklarını
olağanüstü buluyor ve çok seviyor, milyonlarca iş gibi olan işlerinin
gerektirdiği zeka pırıltılarını farkedip şevkle yapıyorlardı. O zaman
milyonlarca evin, ofisin içinde yaşanan hayatın kendilerininkine benzediğini, insanların
benzer şeyleri isteyip benzer şeylerden korktuklarını, milyonlarca çocuğun (ve
insanın ve hayvanın ve güzel ve savunmasız olan her şeyin) kendi çocukları gibi
güzel ve savunmasız olduğunu, her hayat için ne kadar emek harcandığını ve her
hayatın ne kadar değerli olduğunu anlıyorlardı. O zaman dünyayı, yaşamaya ve
sevgiyle bağlandıkları canlıları yaşatmaya uğraşan canlıların döndürdüğünü,
hayatın anlamının da yaşamak ve birbirini yaşatmak olduğunu anlıyorlardı. Bunu
anlayınca hem şükrediyor, hem de hayatı ucuz bir şey gibi görenlerden,
duraksamadan başkalarının canını, hakkını alabilenlerden daha içten nefret
ediyorlardı.
Labels:
Love,
Meaning,
Motherhood,
Ordinary-ness,
Türkçe,
Work
Sunday, September 28, 2014
Annelik
İnsan sevdiği şeye emek harcar, ama bunun tersi de doğru: İnsan emek harcadığı şeyi sever.
Anneliğin bir gözle görülen bir de görülemeyen tarafı var. Gözle görülen tarafı maddi dünyayla ilgili: Mobilyasından pusetine, pompasından sterilizatörüne, küvetinden araç koltuğuna, müzikli ana kucağından oyuncaklarına, tulumlarından bezlere ve ıslak mendillere ve bakım örtülerine ve merhemlere ve gaz damlalarına ve vitaminlere kadar bir sürü şey. Doğum yapılacak hastane, doğumu yaptıracak doktor, çocuk doktoru, hastane odası süslemecisi hep özenle seçilmeli. Ağırlanan misafirler ve gelen hediyeler ve paylaşılan yüzlerce fotoğraf. Meme ucu çatlakları ve ameliyat dikişleri. Emzirirken ve uyutmaya çalışırken geçirilen saatler. Radyodan aspiratöre ve saç kurutma makinesine, sakinleştirme taktikleri. Aydan aya bebek gelişim grafikleri.
Bütün bu 'şeylerin' ardında yatan, insanın bu şeylerle uğraşırken her zaman üzerinde düşünmeye fırsat bulamadığı şey ise şu: Annenin hayatı, kökünden ve geriye dönüşsüz olarak değişmiştir. İnsanın hayatını geriye dönüşsüz olarak değiştiren bir tek doğumlar ve ölümler var sanırım. Yirmili yaşlarının büyük bölümünü yalnız başına, çalışarak, pek kimseye müdanası olmadan geçiren, buna karşılık bir evi çekip çevirmek konusunda tecrübesiz ve bunu o ana kadar sorun etmemiş eğitimli ve şehirli kadın, hiç fikir sahibi olmadığı çocuk bakımı işi karşısında anneler ve/veya bakıcı hanımların yardımına muhtaç hale gelmiştir. Buna karşılık, hamileliğinden önce kendisini tanıtması istense ilk başta sayacağı işinden ve ilgi alanlarından, kendini başarılı ve özel hissettiren uğraşlarından vazgeçmiştir. Bir arkadaşıyla buluşmak ya da bir sergiye gitmek bir yana, zaruri bir ihtiyacı için bile evden çıkacak olsa, bebeğinin kendisinin yokluğunda ne yaptığını merak edecek, en kısa zamanda eve dönmeye çalışacaktır. (Tabii ki kadının o güne kadar sürdüğü hayatın onun için ya da herhangi biri için yeterince özel ve anlamlı olup olmadığı tartışılabilir - kadın bir eksiklik hissetmiş ki anne olmaya karar vermiş denebilir. Ancak bu hayatın kuşkusuz kadını iyi hissettiren, vazgeçmek istemediği yanları vardı.) Yani o güne kadar oluşturmak için çok çabaladığı 'kimliğini' bir kenara koymuş, şimdiye kadar eğitim ve iş hayatında harcadığı emekle doğrudan bağdaşmayan yeni bir kimlik kazanmıştır: annelik. Kadın bir yandan iyi bir anne olmak için gerekli vasıfları vakit kaybetmeden edinmek için çırpınırken (çünkü kendisine şu anda muhtaç bir bebek var!), bir yandan da sonunda iyi bir anne olsa bile bunun onu tek başına tatmin etmeyeceğini bilmektedir. Bütün bunlar, kadının eşiyle ilişkisini de etkileyecekir: Kadın-erkek eşitliğine inanan kadın, kendi hayatındaki değişim ile eşinin hayatındaki değişim arasındaki dengesizlik karşısında öfke duymaktadır. Üstelik çocuk ve ilişki için daha büyük fedakarlık yapan o olmasına karşın, onu çekici kılan özelliklerini yitirdiğini ve 'sıradan bir anne'ye dönüştüğünü hissetmektedir.
Anneliğin tabii ki güzel yanları da var. İnsanın içinden bir insan çıkarması, onu sütüyle besleyip büyütmesi, bebeğin her geçen gün sanki programlanmış gibi yeni şeyler öğrenmesi, yeni beceriler kazanması aslında çok acayip şeyler. Bebeği kucağında tutarken, onu severken insan bazen (çok yorgun olmadığı zamanlarda) öyle bir şaşkınlığa, mutluluğa, sevince kapılıyor ki, yukarda anlattığım şeylerden hiçbiri aklına gelmiyor. Ona büyüklerin sevgisine, iyi niyetine bu kadar muhtaç olduğu için acıyor. Sürekli bir zarar gelir diye endişe ediyor, olabilecek her şeye karşı kendini suçluyor. Daha önce hiçbir şeyde bulamadığı anlamı hiç düşünmeden bebekte buluyor. Bu dünyaya bir bebek getirmiş olmakla iyi bir şey yapıp yapmadığını sorgulamıyor. Bencillikse bencillik. Hiçbir anını kaçırmamak, onu hiç kimseyle paylaşmamak istiyor. Hatta daha önce değişik şeylere dağılmış dikkati bebekte toplandığı için belki de biraz marazi bir sevgi duyuyor.
Yani bende öyle oldu...
Bütün bu 'şeylerin' ardında yatan, insanın bu şeylerle uğraşırken her zaman üzerinde düşünmeye fırsat bulamadığı şey ise şu: Annenin hayatı, kökünden ve geriye dönüşsüz olarak değişmiştir. İnsanın hayatını geriye dönüşsüz olarak değiştiren bir tek doğumlar ve ölümler var sanırım. Yirmili yaşlarının büyük bölümünü yalnız başına, çalışarak, pek kimseye müdanası olmadan geçiren, buna karşılık bir evi çekip çevirmek konusunda tecrübesiz ve bunu o ana kadar sorun etmemiş eğitimli ve şehirli kadın, hiç fikir sahibi olmadığı çocuk bakımı işi karşısında anneler ve/veya bakıcı hanımların yardımına muhtaç hale gelmiştir. Buna karşılık, hamileliğinden önce kendisini tanıtması istense ilk başta sayacağı işinden ve ilgi alanlarından, kendini başarılı ve özel hissettiren uğraşlarından vazgeçmiştir. Bir arkadaşıyla buluşmak ya da bir sergiye gitmek bir yana, zaruri bir ihtiyacı için bile evden çıkacak olsa, bebeğinin kendisinin yokluğunda ne yaptığını merak edecek, en kısa zamanda eve dönmeye çalışacaktır. (Tabii ki kadının o güne kadar sürdüğü hayatın onun için ya da herhangi biri için yeterince özel ve anlamlı olup olmadığı tartışılabilir - kadın bir eksiklik hissetmiş ki anne olmaya karar vermiş denebilir. Ancak bu hayatın kuşkusuz kadını iyi hissettiren, vazgeçmek istemediği yanları vardı.) Yani o güne kadar oluşturmak için çok çabaladığı 'kimliğini' bir kenara koymuş, şimdiye kadar eğitim ve iş hayatında harcadığı emekle doğrudan bağdaşmayan yeni bir kimlik kazanmıştır: annelik. Kadın bir yandan iyi bir anne olmak için gerekli vasıfları vakit kaybetmeden edinmek için çırpınırken (çünkü kendisine şu anda muhtaç bir bebek var!), bir yandan da sonunda iyi bir anne olsa bile bunun onu tek başına tatmin etmeyeceğini bilmektedir. Bütün bunlar, kadının eşiyle ilişkisini de etkileyecekir: Kadın-erkek eşitliğine inanan kadın, kendi hayatındaki değişim ile eşinin hayatındaki değişim arasındaki dengesizlik karşısında öfke duymaktadır. Üstelik çocuk ve ilişki için daha büyük fedakarlık yapan o olmasına karşın, onu çekici kılan özelliklerini yitirdiğini ve 'sıradan bir anne'ye dönüştüğünü hissetmektedir.
Anneliğin tabii ki güzel yanları da var. İnsanın içinden bir insan çıkarması, onu sütüyle besleyip büyütmesi, bebeğin her geçen gün sanki programlanmış gibi yeni şeyler öğrenmesi, yeni beceriler kazanması aslında çok acayip şeyler. Bebeği kucağında tutarken, onu severken insan bazen (çok yorgun olmadığı zamanlarda) öyle bir şaşkınlığa, mutluluğa, sevince kapılıyor ki, yukarda anlattığım şeylerden hiçbiri aklına gelmiyor. Ona büyüklerin sevgisine, iyi niyetine bu kadar muhtaç olduğu için acıyor. Sürekli bir zarar gelir diye endişe ediyor, olabilecek her şeye karşı kendini suçluyor. Daha önce hiçbir şeyde bulamadığı anlamı hiç düşünmeden bebekte buluyor. Bu dünyaya bir bebek getirmiş olmakla iyi bir şey yapıp yapmadığını sorgulamıyor. Bencillikse bencillik. Hiçbir anını kaçırmamak, onu hiç kimseyle paylaşmamak istiyor. Hatta daha önce değişik şeylere dağılmış dikkati bebekte toplandığı için belki de biraz marazi bir sevgi duyuyor.
Yani bende öyle oldu...
Labels:
Feminism,
Love,
Meaning,
Motherhood,
Türkçe
Friday, October 04, 2013
Anneler ve kızları
Sinem o gün annesine benzedi.
Sabah kalktı, kocasını geçirdi. Panjurları kaldırdı,
camları araladı. Ortalığa atılmış gazeteleri, kitapları, giysileri topladı.
Bilgisayar başında bir kase Nesfit yedi. Duş aldı, makyaj yaptı, uzun uzun
gardrobunun başında durup ne giyeceğine karar verdi. Saatini, küpelerini,
yüzüğünü taktı. Kıyafetine uygun çantasını hazırladı. Düz ayakkabılarını giydi,
nasılsa ofiste topukluları vardı. Kapıyı kilitledi, alarmı kurdu. Yolda güneş
gözlüğünü evde unuttuğunu farketti. Ofiste haberlere baktı, öğle saatinde oda
arkadaşlarıyla yemeğe gitti, kaç gündür üzerinde çalışmakta olduğu raporun o
gün için planladığı kadarını olmasa da birkaç paragrafını daha bitirdi. Eve
dönüş yoluna çıktığında hava kararmış, serinlemişti bile; balık pazarına
uğrayıp lüfer, manava uğrayıp domates, biber, roka, fırından taze ekmek aldı. Diğer
işler yapılırken çamaşırların yıkanması gerekiyordu, renklileri ayırıp makineye
attı. Üzerini değiştirdi, yüzünü yıkadı, balıkları fırına koydu, domatesleri, biberleri, rokayı yıkayıp doğradı. Bütün ev balık koktu. Bu sırada kocası geldi, camları
açarken evde balık yapmanın çıkardığı işlerden yakındı ama lüferleri severek
yedi. Sinem sofrayı topladı, bulaşık makinesini boşalttı, bulaşıkları akıtıp
içine koydu, fırını temizledi, masayı sildi. Yıkanan t-shirtleri askılara asıp
çorapları eşleştirirken televizyondaki tartışma programında konuşulanları dinledi.
Kocası uyuklamaktaydı, karısını yanına çağırdı. Sinem de onun yanına uzanıp ona
sarıldı, bir an mutlu olduğunu hissedip şükretti, sonra uyuyakaldı.
Kolu bacağı ağrıyıp üşüyünce uyandı, kocasını da uyandırıp yerine yatmaya ikna
etti. Camları kapattı, panjurları indirdi. Yatmadan önce kitap okuyamayacaktı,
hali kalmamıştı. Dişlerini fırçalarken beyaz yüzündeki yorgun ifadeyi tanıdı:
Annesine benzemişti.
Labels:
Dreams and Family,
Feminism,
Love,
Türkçe
Monday, May 20, 2013
Denge

Michael Haneke’nin geçen yıl pek çok ödül toplayan filmi Aşk, aşkın hayatı yönlendiren diğer güçler karşısındaki çaresizliğini anlatıyor. Sanki aşk, ancak kendi kimliğine ve egosuna herhangi bir tehdit görmeyen bir kişinin, kendisi gibi biriyle karşılaştığında sürebileceği bir keyiftir. Kimliğinize ve egonuza dışarıdan ya da karşınızdaki kişiden ve onunla ilişkinizden bir tehdit algıladığınız anda, huzurunuz kaçar. Hatta algıladığınız tehdidin karşınızdakiyle hiçbir ilgisi yoksa bile (filmdeki kadının yaşadığı gibi bir sağlık sorunu ya da işinde problemler yaşayan bir kişi) karşınızdaki kişinin size kıyasla iyi durumuna bakıp içerleyebilirsiniz. Bunun tam tersi de doğrudur: Karşınızdaki kişinin güçsüzlüğü ve size bağımlılığı başta güvenlik duygusu ve rahatlık verse de, çok geçmeden ona olan hayranlığınızı kaybeder, sıkılmaya başlarsınız.
Bu, insanın kendini başkalarıyla kıyaslayıp kendi durumunu çevresindekilerin durumuna göre değerlendirmesinden, yani hepimizin sık sık içine düştüğü rekabetten ve hissettiğimiz geride kalma ve kıskançlık ya da zafer ve tatmin duygularından farklı bir şey. Aşık olduğunuz kişiyle doğrudan rekabet içine girmezsiniz, onu talihi ve başarıları yüzünden kıskanmazsınız ya da bir konuda ondan üstün olduğunuz için açıkça övünmezsiniz. Sizi huzursuz eden, aşkın gerçek bir saflıkla ve huzurla devam edebilmesi için gerekli olduğunu varsaydığınız dengenin bozulması ihtimalidir. Aşk, aynı yakın arkadaşlıklarda olduğu gibi, bir denge işidir. Bu denge her gün yeniden kurulur ve herkesin yerinde sağlam durması gerekir. Her birey hem hayatta önem verdiği şeylerin (aşık olduğu kişi dahil) arkasında durmalı, hem de kendisiyle ve önem verdiği şeylerle (aşık olduğu kişi dahil) ilgili algılarının kolayca değişmesine izin vermemelidir. Yani ancak kendine güvenli, “tam” bireyler arasında sağlıklı bir aşk ilişkisi kurulabilir. İnsanın serinkanlı olması, olamadığı zamanlarda bilinçli bir çaba göstermesi gerekir. Bu yüzden aşk, ne başında, ne de ileriki safhalarında sadece duygularla ilgili bir şey değildir.
Labels:
Cinema,
Love,
Real world,
Relationships,
Truth,
Türkçe
Sunday, December 30, 2012
Toplumsal cesaret
Cesaretin
üçüncü çeşidi de yukarıda açıkladığım duygusuzluğun karşıtıdır; bunu toplumsal
cesaret olarak adlandırıyorum. Toplumsal cesaret diğer insani varlıklarla ilişkiye
girme cesaretidir – kişinin anlamlı bir yakınlık kurma umuduyla tehlikeye
atılabilme yetisi. Kişinin kendini, artan bir açıklığı talep eden bir ilişkiye,
belli bir zaman süresi içinde yatırabilme cesaretidir.
Yakınlık cesaret gerektirir, çünkü risk kaçınılmazdır. İlişkinin bize nasıl etki edeceğini daha baştan bilemeyiz. Kimyasal bir etkileşim gibi birimiz değişirse, ikimiz de değişeceğiz. Kendimizi gerçekleştirirken gelişecek mi, yoksa yıkılacak mıyız? Emin olabildiğimiz tek şey, eğer kendimizi ilişkiye, iyisine kötüsüne, tüm varlığımızla bırakırsak bundan etkilenmeksizin çıkamayacağımızdır.
Yakınlık cesaret gerektirir, çünkü risk kaçınılmazdır. İlişkinin bize nasıl etki edeceğini daha baştan bilemeyiz. Kimyasal bir etkileşim gibi birimiz değişirse, ikimiz de değişeceğiz. Kendimizi gerçekleştirirken gelişecek mi, yoksa yıkılacak mıyız? Emin olabildiğimiz tek şey, eğer kendimizi ilişkiye, iyisine kötüsüne, tüm varlığımızla bırakırsak bundan etkilenmeksizin çıkamayacağımızdır.
Otantik
yakınlık için gereken cesaretin kamçılanmasına engel olmak için günümüzün
yaygın bir pratiği sorunu gövdeye kaydırmak, onu basit bir fiziksel cesaret
haline getirmektir. Toplumumuzda fiziksel soyunma, ruhsal ya da tinsel
soyunmadan daha kolay – gövdemizi paylaşmak, daha kişisel olduğu hissedilen ve
paylaşılmasının bizi daha zedelenebilir kıldığını denediğimi fantezilerimizi,
umutlarımızı, korkularımızı ve arzularımızı paylaşmaktan daha kolay. Tuhaf
nedenlerle en çok önem taşıyan şeyleri paylaşmakta utangacız. Böylece insanlar,
bir ilişkinin daha “tehlikeli” olan yapısından kurtulmak için hemen yatağa
atlayarak kısa-devre yapıyorlar. Ne de olsa gövde bir nesnedir ve ona mekanik
davranılabilir.
Oysa ki
fiziksel düzeyde başlayan ve kalan yakınlık otantikliğini yitirmeye eğilimlidir
ve az sonra kendimizi boşluktan kaçar buluruz. Otantik toplumsal cesaret,
kişiliğin birçok düzeyinde aynı anda yakınlık gerektirir. Kişi ancak bunu
yaparak kişisel yabancılaşmayı yenebilir. Hiç şüphesiz yeni insanların
karşılaşması beklentinin coşkusuyla birlikte bir kaygı çarpıntısını da getirir;
ve ilişkinin derinliğine indikçe her yeni derinlik yeni coşkular ve kaygıları
da beraberinde getirecektir. Her karşılaşma, bizi bekleyen bilinmeyen bir
kaderin habercisi olabileceği gibi, diğer kişiyi otantik biçimde tanımanın
heyecan verici tadına doğru bir uyarıcı da olabilir.
Toplumsal
cesaret iki değişik tür korkunun yüz yüze gelmesini gerektirir. Bunlar ilk
psikanalistlerden Otto Rank tarafından çok güzel anlatılmışlardır. Bu,
özerk-olarak-yaşama-korkusudur, kendini terk edilmiş bulmak korkusu, bir
başkasına dayanma gereksinimi. Bu korku, kişinin kendini, ilişkiye
girilebilecek bir benliği kalmayana dek bir ilişkiye fırlatma gereksiniminde
kendini gösterir. Kişi gerçekte sevdiğinin bir yansısı haline gelir – eninde
sonunda eşini sıkmaya başlar. Bu, Rank’ın anlattığı gibi,
kendini-gerçekleştirme korkusudur. Kadın özgürlüğünden kırk yıl önce
yaşadığından, Rank, bu çeşit korkunun en tipik olarak kadınlarda bulunduğunu
söylemişti. Rank bu korkunun tersini “ölüm korkusu” olarak adlandırdı. Bu,
diğer tarafından tümden emilme korkusudur, kendi benliğini ve kendi özerkliğini
yitirme korkusu, bağımsızlığının alınıp götürülmesi korkusu. Rank, bu korkunun,
çoğunlukla ilişkinin çok yakınlaşması halinde hızlı bir ricatla sıvışıp kaçmak
için arka kapıyı aralık tutmayı kollayan erkeklerde yerleşmiş olduğunu söyler.
Gerçekteyse,
eğer Rank günümüze kadar yaşamış olsaydı, iki çeşit korkuyla da, şüphesiz ki
değişik oranlarda, hem kadınların hem de erkeklerin yüz yüze gelmeleri
gerektiğini kabul ederdi. Tüm yaşantımızda bu iki korku arasında salınır
dururuz. Aslında bunlar, başkasına ilgi gösteren birini bekleyen kaygı
şekilleridir. Eğer kendimizi-gerçekleştirmeye doğru ilerleyeceksek, zorunlu
olan bu iki korkuyla yüzleşmek ve kişinin sadece kendisi olmasıyla değil, diğer
benliklere katılımıyla da gelişeceğinin farkında olmaktır.
Albert
Camus Sürgün ve Krallık’ta bu iki zıt cesaret türünü anlatan bir öykü yazmıştı.
“Sanatçı İşbaşında”, karısı ve çocukları için zorlukla ekmek parası bulabilen
Parisli fakir bir ressamın öyküsüdür. Sanatçı ölüm döşeğindeyken, en iyi dostu,
ressamın üzerinde çalıştığı tabloyu bulur. Tablo, ortasında belirsiz bir
biçimde, çok küçük harflerle yazıldığı görülen tek bir sözcük dışında boştur.
Sözcük ya solitary olabilir –yalnız olma;
kişinin olaylardan uzak durması, derinlerdeki benliğini dinlemesi için gerekli
zihin huzurunu koruması- ya da solidary olabilir
–“pazar yerinde yaşama”; dayanışma, katılma, ya da Marx’ın deyişiyle kitlelerle
özdeşleşme. Karşıt da olsalar, tek başınalık da, dayanışma da, sanatçının
sadece kendi çağı için anlamlı olmakla kalmayıp gelecek kuşaklara da seslenecek
bir eser yaratması için esastır."
Rollo
May, Yaratma Cesareti, sayfa 46-48
Labels:
Love,
Psychology,
Relationships,
Türkçe
Wednesday, November 07, 2012
Bulut atlası
Amerika'da seçimleri Obama kazandı. Partilerin pozisyonlarını belirleyen motiflerden biri de şu felsefi soru oldu: İnsanlar kaderlerini kendileri mi şekillendirir? Yoksa hayatımızı kendi çabamız ve kararlarımız kadar geçmişte yaşamış, şu anda yaşayan insanlar mı belirlemiştir?
Genişlik yazımda bundan bahsetmiştim. Bence insanlar ancak kendilerinden daha büyük bir şeyin -ailenin, toplumun, tarihin, doğanın, insanlığın- parçası olduklarını, hayatlarının geçirgen bir hücre zarıyla çevrili gibi dışarıdan gelen her türlü etkiye açık olduğunu anlarlarsa, kendilerinden büyük bir şeyler yapabilmek için ihtiyaç duydukları ilhamı bulabilirler. (Tabii bizim dışişleri bakanı gibi temelsiz, mistik düşüncelere kapılmamak iyi olabilir.)
David Mitchell'ın aynı adlı romanından uyarlama Bulut Atlası birbirinin içine geçmiş, farklı zamanlarda geçen ama birbirine bağlı altı hikayeden oluşuyor. Her bir hikayedeki karakterler, kronolojik olarak onu takip eden hikayedeki karakterlere bir şeyler bırakıyor, ilham veriyor. Ancak buradan insanlığın ilerlediği sonucu çıkarılmamalı: Günümüzden yüz yıllar önce geçen hikayeyle yüz yıllar sonra geçen hikaye arasında temel bir fark yok ve son hikayede ilk çağlara dönülüyor. Bir yandan güçlü güçsüzü eziyor, sömürüyor ama bir yandan da insanlar birbirlerine destek oluyor. Bencillik, içe kapalılık ve mücadeleye karşı güven ve dayanışma temaları, hikayelerde kölelik, vahşi kapitalizm, ırkçılık, eşcinsel aşk, temiz enerji, küresel ısınma gibi farklı bağlamlarda karşımıza çıkıyor.
Filmde orijinal olan şey yukarıda anlattığım düşüncelerden çok, düşüncelerin birbirinin içine geçmiş hikayeler ile gösterilmesi. Önemli olanın, anlatılmak istenenin bir yandan çağlar arasındaki geçirgenlik, diğer yandan da devamlılık olduğunu anlıyorsunuz ama bu göze batmıyor, mesaj kaygısı itici gelmiyor. (Gerçi verilmek istenen mesajla hemfikir olmam da, filme kendimi daha rahat kaptırmamı sağlamış olabilir.) Film bir de bu yöntemi destekleyecek basit ama çok güzel bir buluş yapmış: Aktör ve aktrisler değişik hikayelerde, birden fazla rolde beliriyorlar. Üstelik aynı oyuncunun farklı hikayelerde göründüğü sahneler çoğu yerde birbiri ardına eklenmiş.
Çok tavsiye ederim: beş üzerinden beş yıldız.
Genişlik yazımda bundan bahsetmiştim. Bence insanlar ancak kendilerinden daha büyük bir şeyin -ailenin, toplumun, tarihin, doğanın, insanlığın- parçası olduklarını, hayatlarının geçirgen bir hücre zarıyla çevrili gibi dışarıdan gelen her türlü etkiye açık olduğunu anlarlarsa, kendilerinden büyük bir şeyler yapabilmek için ihtiyaç duydukları ilhamı bulabilirler. (Tabii bizim dışişleri bakanı gibi temelsiz, mistik düşüncelere kapılmamak iyi olabilir.)
David Mitchell'ın aynı adlı romanından uyarlama Bulut Atlası birbirinin içine geçmiş, farklı zamanlarda geçen ama birbirine bağlı altı hikayeden oluşuyor. Her bir hikayedeki karakterler, kronolojik olarak onu takip eden hikayedeki karakterlere bir şeyler bırakıyor, ilham veriyor. Ancak buradan insanlığın ilerlediği sonucu çıkarılmamalı: Günümüzden yüz yıllar önce geçen hikayeyle yüz yıllar sonra geçen hikaye arasında temel bir fark yok ve son hikayede ilk çağlara dönülüyor. Bir yandan güçlü güçsüzü eziyor, sömürüyor ama bir yandan da insanlar birbirlerine destek oluyor. Bencillik, içe kapalılık ve mücadeleye karşı güven ve dayanışma temaları, hikayelerde kölelik, vahşi kapitalizm, ırkçılık, eşcinsel aşk, temiz enerji, küresel ısınma gibi farklı bağlamlarda karşımıza çıkıyor.
Filmde orijinal olan şey yukarıda anlattığım düşüncelerden çok, düşüncelerin birbirinin içine geçmiş hikayeler ile gösterilmesi. Önemli olanın, anlatılmak istenenin bir yandan çağlar arasındaki geçirgenlik, diğer yandan da devamlılık olduğunu anlıyorsunuz ama bu göze batmıyor, mesaj kaygısı itici gelmiyor. (Gerçi verilmek istenen mesajla hemfikir olmam da, filme kendimi daha rahat kaptırmamı sağlamış olabilir.) Film bir de bu yöntemi destekleyecek basit ama çok güzel bir buluş yapmış: Aktör ve aktrisler değişik hikayelerde, birden fazla rolde beliriyorlar. Üstelik aynı oyuncunun farklı hikayelerde göründüğü sahneler çoğu yerde birbiri ardına eklenmiş.
Çok tavsiye ederim: beş üzerinden beş yıldız.
Wednesday, October 24, 2012
Genişlik
Ece Temelkuran bir yazisinda insanligin kaderinin parcasi olmaktan bahsetmisti. Bu, insanin hayatini baskalari yokmus, etrafinda hic bir sey olup bitmiyormus gibi yasayamayacagi, hayatini baska insanlarin hayatlarindan soyutlayamayagi anlamina geliyordu. Insan ne kadar direnirse dirensin gunun birinde insanligin kaderi onu da icine katip suruklerdi.
Belki de en iyisi insanin kendinden buyuk, kontrol edemedigi bir seyin parcasi oldugunu kabul etmesi. Bir seyleri degistirmek de ancak bu kabullenmenin ardindan mumkun. Insanin gucsuzlugunu kabul ederek guc kazandigi, tevazu gostererek buyudugu acayip bir durum bu.
Burda kastettigim insanin sadece kendine degil, kendi disinda bir amaca hizmet etmesi. Bu duygunun dini inanctan beslenmesi sart degil, hatta bu diyecegimin inancla hic ilgisi yok cunku apacik ortada. Sadece insanin kendinden buyuk bir seyin parcasi oldugunu gorup, kendinden buyuk bir seyleri etkiledigini, degistirdigini ve degistirebilecegini anlamasiyla ilgili.
Dogada guzel bir manzarayla karsilastiginizda onun nasil ortaya ciktigini anlayamazsiniz. Bazen buyuk ve guzel bir eser karsisinda da hayranlik ve saskinliga kapilirsiniz. Bizim gibi insanlar boyle bir seyi nasil yaratabildi? Bu sabrin, zekanin ve ilhamin kaynagi neydi? O eser de ayni duyguyla yapilmistir. Insan ancak kendinden daha buyuk ve kendini asan bir seyin parcasi oldugunu kabul ederse kendinden daha buyuk bir sey icin, kendi omrunden daha genis bir zaman icin iyimserlikle bir seyler yapabilir. Genislige ozenmek icin onu gormek gerekir.
Belki de en iyisi insanin kendinden buyuk, kontrol edemedigi bir seyin parcasi oldugunu kabul etmesi. Bir seyleri degistirmek de ancak bu kabullenmenin ardindan mumkun. Insanin gucsuzlugunu kabul ederek guc kazandigi, tevazu gostererek buyudugu acayip bir durum bu.
Burda kastettigim insanin sadece kendine degil, kendi disinda bir amaca hizmet etmesi. Bu duygunun dini inanctan beslenmesi sart degil, hatta bu diyecegimin inancla hic ilgisi yok cunku apacik ortada. Sadece insanin kendinden buyuk bir seyin parcasi oldugunu gorup, kendinden buyuk bir seyleri etkiledigini, degistirdigini ve degistirebilecegini anlamasiyla ilgili.
Dogada guzel bir manzarayla karsilastiginizda onun nasil ortaya ciktigini anlayamazsiniz. Bazen buyuk ve guzel bir eser karsisinda da hayranlik ve saskinliga kapilirsiniz. Bizim gibi insanlar boyle bir seyi nasil yaratabildi? Bu sabrin, zekanin ve ilhamin kaynagi neydi? O eser de ayni duyguyla yapilmistir. Insan ancak kendinden daha buyuk ve kendini asan bir seyin parcasi oldugunu kabul ederse kendinden daha buyuk bir sey icin, kendi omrunden daha genis bir zaman icin iyimserlikle bir seyler yapabilir. Genislige ozenmek icin onu gormek gerekir.
Wednesday, November 09, 2011
Trajedi
Son iki Cumadır Ingmar Bergman filmleri izliyorum. Önce Yaz Oyunları'nı izledim, sonra Yaban Çilekleri'ni. Yaz Oyunları'nda yirmili yaşlarının sonunda bir balerin, kendisine eski sevgilisinin günlüğü gönderilince, onunla birlikte bir yaz geçirdiği adaya gider. O adada gezerken, biz de on yıl önceki bu aşk hikayesine şahit oluruz: iki sevgili ne kadar genç, coşkulu, masumdurlar. Anlarız ki trajik biten bu hikayenin ardından balerin, kendisinden epeyce büyük bir "aile dostlarının" yardımıyla, o güzel yazı unutabilmek için çevresine "duygu geçirmeyen" bir duvar örmüştür. Balerinin on yıl önceki haliyle şimdiki hali arasında, adada geçirdiği günlerle soyunma odasında ve sahnede geçen günler arasında öyle büyük fark vardır ki. Ancak hatırlamak iyi gelir, filmin sonunda iyileşmeye başladığını görürüz.
Yaban Çilekleri'nde ise yaşlı bir doktor, kendisine ölümü hatırlatan korkunç bir rüya görünce, jübile töreninin yapılacağı Lund'a arabayla gitmeye karar verir. O sırada yanında bulunan gelini de yolculukta ona eşlik edecektir. Yolda durup doktorun çocukluğunu geçirdiği evi ziyaret ederler. Doktor sevgiyle kalabalık ailesini, güzel çocukluğunu ve kendisini terkedip abisiyle evlenen kuzinini hatırlar. Bu sırada İtalya'ya gitmek için yola çıkmış üç genci Lund'a kadar götürmek üzere arabaya alırlar. Burada da, Yaz Oyunları'nda olduğu gibi, gençlerin neşeli hareketliliğinin önünde doktor ve gelininin tasalı durgunluğu iyice üzücü gözükür. Yol boyunca doktor, doktorun annesi ve doktorun oğlu hakkında bilgi ediniriz: Üçü de kendilerini seven insanlara duygularını gösteremezler; güçlü, prensip sahibi ve bir duvar gibi soğukturlar.
İki filmde de güzel, sıcak, sevgili anıların arasında karşımıza çıkar yaban çilekleri. Ekşi Sözlük'ten öğrendiğime göre İsveççe'de insanın kendine sakladığı, koruduğu ve sevgiyle hatırladığı en güzel anılara yaban çilekleri denirmiş.
Bu filmleri izledikten sonra aklıma şu geldi. İnsan çocukluğunu ve gençliğini güvende geçirdiyse, geleceğin hep güzel şeyler getireceğini düşünüyor. Aslında bu konuda düşünmüyor bile, öyle varsayıyor. Ama biraz yaş alınca yanlış kararların, kaçırılan fırsatların, giden insanların hayatında nasıl geri dönüşsüz, doldurulması mümkün olmayan boşluklar açabileceğini anlıyor. Yani dokunulmazlığı olmadığının, kendi eliyle kendi hayatını mahvedebileceğinin farkına varıyor. Her kararın mantıklı sebepleri vardır, ama bazılarının sonuçları trajik olabilir.
Son iki Cumadır Ingmar Bergman filmleri izliyorum. Önce Yaz Oyunları'nı izledim, sonra Yaban Çilekleri'ni. Yaz Oyunları'nda yirmili yaşlarının sonunda bir balerin, kendisine eski sevgilisinin günlüğü gönderilince, onunla birlikte bir yaz geçirdiği adaya gider. O adada gezerken, biz de on yıl önceki bu aşk hikayesine şahit oluruz: iki sevgili ne kadar genç, coşkulu, masumdurlar. Anlarız ki trajik biten bu hikayenin ardından balerin, kendisinden epeyce büyük bir "aile dostlarının" yardımıyla, o güzel yazı unutabilmek için çevresine "duygu geçirmeyen" bir duvar örmüştür. Balerinin on yıl önceki haliyle şimdiki hali arasında, adada geçirdiği günlerle soyunma odasında ve sahnede geçen günler arasında öyle büyük fark vardır ki. Ancak hatırlamak iyi gelir, filmin sonunda iyileşmeye başladığını görürüz.
Yaban Çilekleri'nde ise yaşlı bir doktor, kendisine ölümü hatırlatan korkunç bir rüya görünce, jübile töreninin yapılacağı Lund'a arabayla gitmeye karar verir. O sırada yanında bulunan gelini de yolculukta ona eşlik edecektir. Yolda durup doktorun çocukluğunu geçirdiği evi ziyaret ederler. Doktor sevgiyle kalabalık ailesini, güzel çocukluğunu ve kendisini terkedip abisiyle evlenen kuzinini hatırlar. Bu sırada İtalya'ya gitmek için yola çıkmış üç genci Lund'a kadar götürmek üzere arabaya alırlar. Burada da, Yaz Oyunları'nda olduğu gibi, gençlerin neşeli hareketliliğinin önünde doktor ve gelininin tasalı durgunluğu iyice üzücü gözükür. Yol boyunca doktor, doktorun annesi ve doktorun oğlu hakkında bilgi ediniriz: Üçü de kendilerini seven insanlara duygularını gösteremezler; güçlü, prensip sahibi ve bir duvar gibi soğukturlar.
İki filmde de güzel, sıcak, sevgili anıların arasında karşımıza çıkar yaban çilekleri. Ekşi Sözlük'ten öğrendiğime göre İsveççe'de insanın kendine sakladığı, koruduğu ve sevgiyle hatırladığı en güzel anılara yaban çilekleri denirmiş.
Bu filmleri izledikten sonra aklıma şu geldi. İnsan çocukluğunu ve gençliğini güvende geçirdiyse, geleceğin hep güzel şeyler getireceğini düşünüyor. Aslında bu konuda düşünmüyor bile, öyle varsayıyor. Ama biraz yaş alınca yanlış kararların, kaçırılan fırsatların, giden insanların hayatında nasıl geri dönüşsüz, doldurulması mümkün olmayan boşluklar açabileceğini anlıyor. Yani dokunulmazlığı olmadığının, kendi eliyle kendi hayatını mahvedebileceğinin farkına varıyor. Her kararın mantıklı sebepleri vardır, ama bazılarının sonuçları trajik olabilir.
Wednesday, December 29, 2010
Passion
While looking for articles for my PhD applications, I came upon this book chapter by Roberto Mangabeira Unger, a professor at Harvard Law School. The essay is about passions, i.e. emotions. Unger first lays out the competing theories of emotion as a destructive vs. constructive force, one that blinds reason vs. one that empowers and directs reason and one that strengthens compliance with social order vs. one that spurs rebellion to it. Then he explains his own theory that views emotions as arising out of social alliance. Relationships that involve passion (as opposed to instrumental relationships, where the sides view each other as means to achieve their goals) help people to feel accepted in one hand, and transcend their "characters" on the other. Face-to-face relationships invariably blend passion with instrumentality.
Transcending one's character through relationships may appear as cheesy as the line "you make me want to become a better person," but overcoming the determinism of one's character is surely an appealing possibility. This is perhaps the discovery of the possibilities of one's character by putting oneself in various situations and various relationships. Or perhaps it is indeed a genuine transformation of character. In any case, the space in which we operate expands, but this is far from a certainty. Any social alliance, be it a romantic partnership, the family, the workplace or the community, carries the risk of rejection of, or disregard for the individual's character and its shrinking. Others can be our heaven or hell.
So entering into any alliance requires trust in others' good faith. Trust basically amounts to not expecting reciprocity immediately for every contribution one makes to the alliance. One views the alliance as positive overall, disregarding (for a while, at least) the short-term calculation of gains and losses. Trust can be viewed as courageous suspension of self-interest or stupid naivete. On the other hand, distrust may be called selfishness at times, and enlightenment at others.
Unger admits that accepting, loving, transforming relationships are not the only source of happiness. People can derive real happiness without making themselves vulnerable in social alliances from the personal enjoyment of luxury, art and (paradoxically) sex. But that's mainly the subject of the next chapter, which I haven't read yet.
A few thoughts to close 2010. Happy new year!
While looking for articles for my PhD applications, I came upon this book chapter by Roberto Mangabeira Unger, a professor at Harvard Law School. The essay is about passions, i.e. emotions. Unger first lays out the competing theories of emotion as a destructive vs. constructive force, one that blinds reason vs. one that empowers and directs reason and one that strengthens compliance with social order vs. one that spurs rebellion to it. Then he explains his own theory that views emotions as arising out of social alliance. Relationships that involve passion (as opposed to instrumental relationships, where the sides view each other as means to achieve their goals) help people to feel accepted in one hand, and transcend their "characters" on the other. Face-to-face relationships invariably blend passion with instrumentality.
Transcending one's character through relationships may appear as cheesy as the line "you make me want to become a better person," but overcoming the determinism of one's character is surely an appealing possibility. This is perhaps the discovery of the possibilities of one's character by putting oneself in various situations and various relationships. Or perhaps it is indeed a genuine transformation of character. In any case, the space in which we operate expands, but this is far from a certainty. Any social alliance, be it a romantic partnership, the family, the workplace or the community, carries the risk of rejection of, or disregard for the individual's character and its shrinking. Others can be our heaven or hell.
So entering into any alliance requires trust in others' good faith. Trust basically amounts to not expecting reciprocity immediately for every contribution one makes to the alliance. One views the alliance as positive overall, disregarding (for a while, at least) the short-term calculation of gains and losses. Trust can be viewed as courageous suspension of self-interest or stupid naivete. On the other hand, distrust may be called selfishness at times, and enlightenment at others.
Unger admits that accepting, loving, transforming relationships are not the only source of happiness. People can derive real happiness without making themselves vulnerable in social alliances from the personal enjoyment of luxury, art and (paradoxically) sex. But that's mainly the subject of the next chapter, which I haven't read yet.
A few thoughts to close 2010. Happy new year!
Labels:
English,
Fear,
Love,
Rationalism,
Relationships
Wednesday, May 13, 2009
One Heart
Last week I went to a lecture at the LSE by Professor Conor Gearty, the former director of the school's Centre for the Study of Human Rights. The lecture was titled, "Human Rights after Darwin: is a general theory of human rights now possible?" Professor Gearty looked for the reasons of why we emphatize with and care for others in evolutionary psychology. He said caring for others' feelings and cooperative behaviour might have developed because these attitudes created the highest chances of survival and reproductive success. This could also explain how moral values, laws, religion, philosophy and literature came about. Moreover, these feelings were eventually divorced from the direct gains we could expect from performing them. The only utility we gained from caring for someone could be the pleasure of seeing their well-being (and our contribution to it). As a natural extension of this logic, we could emphatize with and care about people whom we don't know at all, and who will never return our favour. (Except maybe by karma points in this world or another.)
Professor Gearty, however, was quick to accept that caring for our kin and community took precedence over caring for strangers. If we perceive the interests of our kin and those of strangers to be in conflict, we would inevitably take sides with our kin. It seems to me that most of us have an inalienable need to care and feel and contribute to others' well-being. It is required for our happiness and fulfillment. It is a well of moral energy that needs to be used up, that needs to be channelled. However, the most essential requirements for survival are our first priority. Then comes the well-being of our family and friends. If all is well, and if we still have the time and energy and courage to notice (because choosing to look over misery is nothing but an excuse for inaction, laziness), then we start genuinely emphatizing with people we don't know about, and do something to change something for them. (Even then, I would be more likely to feel strongly about the problems in Turkey than those in another country.)
This is true on the level of individuals, people and governments. If we feel our survival and well-being to be threatened by others, their feelings and well-being will never matter to us. That's why the unjustified fear and paranoia created by indoctrination, history and received opinions can be so dangerous.
But can we really emphatize, can we really understand how others feel? Can we assume that just because our nature obliges us to care, there is a true and universal understanding of wellness and happiness? Does the urge to move forward mean that we are all moving towards a single point? Do we know where we are going, where we should be going?
Here the question of cultural relativism vs. universalism comes into stage. Can we really understand the struggle for survival and suffering when we have never struggled, suffered? Can we know the good and the best for others? Do they want for themselves what we want for them?
I believe in universal rights that stem simply from the dignity of being human. Everybody deserves them, even when they don't know it or when they are too pre-occupied with barely surviving to fight for it. What matters, however, is how we go about reaching these common goals. It is very important to understand people's values, their first and foremost needs and priorities, the context. And this takes hard work and we may be frustrated. The definition of good may be universal, but the definition of improvement differs from one community to the other. One community may need clean water, another may be trapped in violent conflict, and another might be fighting for political rights and freedom of expression. It is very important to attend to the reality of the local situation if we genuinely have people's well-being (and not our high ideals) at heart. Realism is better than idealism.
***
Once I thought that I had two hearts and they excluded each other. I wasn't happy with either of them. But now I realize they are knitted to each other with tiny strings, veins and arteries, they are in fact one. They feed each other constantly and grow from one another. If one were to shrink, the other would suffer, too.
There's no better way than being loved and believed in for what one is to gratify one's self. That little core in me shines, throbs with joy, expands. On the other hand, loving and caring is essential to happiness (for reasons I explained above), and it can be quite a selfish business. Sometimes I want to tell people (and my little calculating, doubting brain) - just let me be naive and stupid and care for something, even when I won't get anything in return, because I need to feel! I think sometimes we feel bitter when our love is not returned, not just because we are not loved back, and our ego suffers, but because we are denied the possibility to love, to make someone happy. It is so difficult having to do nothing when you want to do lots.
And when you expect lots in return, doing lots is selfish. Loving without expecting constant gratification in return is only possible when you are at peace with yourself.
Last week I went to a lecture at the LSE by Professor Conor Gearty, the former director of the school's Centre for the Study of Human Rights. The lecture was titled, "Human Rights after Darwin: is a general theory of human rights now possible?" Professor Gearty looked for the reasons of why we emphatize with and care for others in evolutionary psychology. He said caring for others' feelings and cooperative behaviour might have developed because these attitudes created the highest chances of survival and reproductive success. This could also explain how moral values, laws, religion, philosophy and literature came about. Moreover, these feelings were eventually divorced from the direct gains we could expect from performing them. The only utility we gained from caring for someone could be the pleasure of seeing their well-being (and our contribution to it). As a natural extension of this logic, we could emphatize with and care about people whom we don't know at all, and who will never return our favour. (Except maybe by karma points in this world or another.)
Professor Gearty, however, was quick to accept that caring for our kin and community took precedence over caring for strangers. If we perceive the interests of our kin and those of strangers to be in conflict, we would inevitably take sides with our kin. It seems to me that most of us have an inalienable need to care and feel and contribute to others' well-being. It is required for our happiness and fulfillment. It is a well of moral energy that needs to be used up, that needs to be channelled. However, the most essential requirements for survival are our first priority. Then comes the well-being of our family and friends. If all is well, and if we still have the time and energy and courage to notice (because choosing to look over misery is nothing but an excuse for inaction, laziness), then we start genuinely emphatizing with people we don't know about, and do something to change something for them. (Even then, I would be more likely to feel strongly about the problems in Turkey than those in another country.)
This is true on the level of individuals, people and governments. If we feel our survival and well-being to be threatened by others, their feelings and well-being will never matter to us. That's why the unjustified fear and paranoia created by indoctrination, history and received opinions can be so dangerous.
But can we really emphatize, can we really understand how others feel? Can we assume that just because our nature obliges us to care, there is a true and universal understanding of wellness and happiness? Does the urge to move forward mean that we are all moving towards a single point? Do we know where we are going, where we should be going?
Here the question of cultural relativism vs. universalism comes into stage. Can we really understand the struggle for survival and suffering when we have never struggled, suffered? Can we know the good and the best for others? Do they want for themselves what we want for them?
I believe in universal rights that stem simply from the dignity of being human. Everybody deserves them, even when they don't know it or when they are too pre-occupied with barely surviving to fight for it. What matters, however, is how we go about reaching these common goals. It is very important to understand people's values, their first and foremost needs and priorities, the context. And this takes hard work and we may be frustrated. The definition of good may be universal, but the definition of improvement differs from one community to the other. One community may need clean water, another may be trapped in violent conflict, and another might be fighting for political rights and freedom of expression. It is very important to attend to the reality of the local situation if we genuinely have people's well-being (and not our high ideals) at heart. Realism is better than idealism.
***
Once I thought that I had two hearts and they excluded each other. I wasn't happy with either of them. But now I realize they are knitted to each other with tiny strings, veins and arteries, they are in fact one. They feed each other constantly and grow from one another. If one were to shrink, the other would suffer, too.
There's no better way than being loved and believed in for what one is to gratify one's self. That little core in me shines, throbs with joy, expands. On the other hand, loving and caring is essential to happiness (for reasons I explained above), and it can be quite a selfish business. Sometimes I want to tell people (and my little calculating, doubting brain) - just let me be naive and stupid and care for something, even when I won't get anything in return, because I need to feel! I think sometimes we feel bitter when our love is not returned, not just because we are not loved back, and our ego suffers, but because we are denied the possibility to love, to make someone happy. It is so difficult having to do nothing when you want to do lots.
And when you expect lots in return, doing lots is selfish. Loving without expecting constant gratification in return is only possible when you are at peace with yourself.
Saturday, February 21, 2009
I'm indebted to Orhan Pamuk's Nobel Lecture.
Happiness
Over the past week, I got so confused, and I didn't know why, my brain felt like a knot, made with several innumerable thick ropes. Sometimes I came up with an idea, like a string in one of the ropes, which felt like if I pulled it, the whole thing would untie and leave me at peace. But I didn't have time to put it down on paper (or here), and none of those small strings were strong enough to untie my knot, they turned out to be false promises. In the meantime, I kept adding new things, food, exhibitions, concerts, work, and felt literally poisoned by too much taking, too much consumption, indigestion. I was taking in things but they didn't settle. I wished I was smooth and at ease with myself, with my job, with people. I wasn't. I knew I had gotten emotional because my parents were around, so I thought it was normal and I even wrote about it and figured it out before, so writing the same thing wouldn't solve it. Something else was wrong.
Then my parents and I were sitting at the court of the British Museum, and whatever we were talking about (that there's a leak in my downstairs neighbor's flat and my bathroom will suffer some meddling on Monday and the safety of all this) prompted me to say, "this is not important. What's important is, I can't see what's ahead of me." Now, my mom and dad, I discount them for looking over important things (intentionally?) and obsess about small problems (they claim they'll make big problems if left undealt - maybe they are unimportant for me because my parents have already taken care of them) took on my problem with ease, like the answer was obvious, and my mom said, "You can't be certain of anything. The only thing you can be certain of is yourself. The only thing you can be certain of is how you will react to the things that come up." A large thick rope was pulled off, untangling part of the knot. I couldn't believe how it calmed me down.
We walked around the Shah 'Abbas exhibition, so beautiful, familiar, sometimes unnerving with the weight of history and imperfection. Later that evening, as we were having dinner, my dad said: "You know those mystical stories... How the dervish travels through so many places to find the happiness in himself..." I was going to be the same. I remembered my friend's words from a year and a half ago. I wasn't there yet. But I realized that the reason my parents didn't talk about important things wasn't because they didn't think about them. Some of them, they had already solved in themselves. Others, now I'm sure, were on their mind. They didn't face up to them constantly, sometimes they attempted to forget about them, like we all do. They tried to keep themselves occupied with other things, like we all do. But they were aware of the important things.
The biggest sin one can commit is to act against one's nature. And I stand by my previous proposition that life's goal is happiness. And, I must say, there is nothing wrong with that. A truly happy person should be respected and admired, because they must have been through so much, worked so hard. The only nuance is about looking for, finding out and pursuing those things that make one happy. Orhan Pamuk's books are full of characters who thrive in being "(allegedly) intelligent and unhappy." They tangle things, make knots and don't attempt to untangle them. This is laziness, cynicism. Just like it is lazy to settle with a lesser happiness because one lacks the courage to strive for the real things that make one happy. It is unwise to judge from outside, without knowing the person.
Happiness
Over the past week, I got so confused, and I didn't know why, my brain felt like a knot, made with several innumerable thick ropes. Sometimes I came up with an idea, like a string in one of the ropes, which felt like if I pulled it, the whole thing would untie and leave me at peace. But I didn't have time to put it down on paper (or here), and none of those small strings were strong enough to untie my knot, they turned out to be false promises. In the meantime, I kept adding new things, food, exhibitions, concerts, work, and felt literally poisoned by too much taking, too much consumption, indigestion. I was taking in things but they didn't settle. I wished I was smooth and at ease with myself, with my job, with people. I wasn't. I knew I had gotten emotional because my parents were around, so I thought it was normal and I even wrote about it and figured it out before, so writing the same thing wouldn't solve it. Something else was wrong.
Then my parents and I were sitting at the court of the British Museum, and whatever we were talking about (that there's a leak in my downstairs neighbor's flat and my bathroom will suffer some meddling on Monday and the safety of all this) prompted me to say, "this is not important. What's important is, I can't see what's ahead of me." Now, my mom and dad, I discount them for looking over important things (intentionally?) and obsess about small problems (they claim they'll make big problems if left undealt - maybe they are unimportant for me because my parents have already taken care of them) took on my problem with ease, like the answer was obvious, and my mom said, "You can't be certain of anything. The only thing you can be certain of is yourself. The only thing you can be certain of is how you will react to the things that come up." A large thick rope was pulled off, untangling part of the knot. I couldn't believe how it calmed me down.
We walked around the Shah 'Abbas exhibition, so beautiful, familiar, sometimes unnerving with the weight of history and imperfection. Later that evening, as we were having dinner, my dad said: "You know those mystical stories... How the dervish travels through so many places to find the happiness in himself..." I was going to be the same. I remembered my friend's words from a year and a half ago. I wasn't there yet. But I realized that the reason my parents didn't talk about important things wasn't because they didn't think about them. Some of them, they had already solved in themselves. Others, now I'm sure, were on their mind. They didn't face up to them constantly, sometimes they attempted to forget about them, like we all do. They tried to keep themselves occupied with other things, like we all do. But they were aware of the important things.
The biggest sin one can commit is to act against one's nature. And I stand by my previous proposition that life's goal is happiness. And, I must say, there is nothing wrong with that. A truly happy person should be respected and admired, because they must have been through so much, worked so hard. The only nuance is about looking for, finding out and pursuing those things that make one happy. Orhan Pamuk's books are full of characters who thrive in being "(allegedly) intelligent and unhappy." They tangle things, make knots and don't attempt to untangle them. This is laziness, cynicism. Just like it is lazy to settle with a lesser happiness because one lacks the courage to strive for the real things that make one happy. It is unwise to judge from outside, without knowing the person.
Labels:
Dreams and Family,
English,
Literature,
Love,
Orhan Pamuk,
Writing
Saturday, June 07, 2008
yolun başı
bir arkadaşım var, sürekli kavga ediyoruz. insana ilk bakışta ufak gelecek ama benim daha büyük bir düşüncesizlik, bencillik halinin göstergesi saydığım şeyler yüzünden. ama onunla konuşmalarımız genelde benim kafası karışmış ya da aydınlanmış bir halde bir şeyler yazmamla sonuçlanıyor. neyse bu arkadaşla gene aramız limoniydi, mutfakta karşılaştık, ben nafile kahve arıyorum, elim ayağım titriyor. biriyle konuşmak, ondan ufacık bir ilgi görmek böyle zamanlarda bardağı taşırır ya, ben de oturdum mutfak masasına ağlamaya başladım. kahve yaptı, sonra biraz konuştuk, benim şimdiye dek korunaklı, güvenli, her şeyin kesin olduğu bir yaşamım varmış, oysa şimdi hiç bir şey kesin değilmiş, o yüzden zorlanıyormuşum. tabii konuşmayı kavgalarımıza yontmayı da ihmal etmedi: benim kötü sayıp kafaya taktığım şeyleri o önemsiz görüyormuş, hayatın ne kadar zor olduğunu benden çok daha önce anlamışmış. hayatta önemli olan bir şeyleri sevgiyle yapabilmekmiş, "giving and taking acts of love..."
pek tutarlı, güvenilir değildir bu kız, ama daha önce söylediği bazı şeyler doğru çıktı, o yüzden artık öyle hemen savunmaya geçmiyorum bana böyle şeyler söylediğinde, ya da "gene boş konuşuyor" demiyorum. bunlar ilk duyulduğunda boş, ama insanın yaşadıkça içini doldurabileceği sözler. insanın ancak kendisinin içini doldurabileceği sözler.
diyeceğim o ki, bazı şeyler o kadar önemli, onun yanında bazı şeyler o kadar önemsiz ki... önemsiz şeyler yüzünden önemli olanlardan vazgeçmeyecek kadar büyüdüm artık. aslında birinin ne kadar değerli olduğunu hoşgörülen kusurlarından çıkarmak da mümkün. böyleleri beni bırakmadıkça, benim de onları bırakmaya niyetim yok.
bir arkadaşım var, sürekli kavga ediyoruz. insana ilk bakışta ufak gelecek ama benim daha büyük bir düşüncesizlik, bencillik halinin göstergesi saydığım şeyler yüzünden. ama onunla konuşmalarımız genelde benim kafası karışmış ya da aydınlanmış bir halde bir şeyler yazmamla sonuçlanıyor. neyse bu arkadaşla gene aramız limoniydi, mutfakta karşılaştık, ben nafile kahve arıyorum, elim ayağım titriyor. biriyle konuşmak, ondan ufacık bir ilgi görmek böyle zamanlarda bardağı taşırır ya, ben de oturdum mutfak masasına ağlamaya başladım. kahve yaptı, sonra biraz konuştuk, benim şimdiye dek korunaklı, güvenli, her şeyin kesin olduğu bir yaşamım varmış, oysa şimdi hiç bir şey kesin değilmiş, o yüzden zorlanıyormuşum. tabii konuşmayı kavgalarımıza yontmayı da ihmal etmedi: benim kötü sayıp kafaya taktığım şeyleri o önemsiz görüyormuş, hayatın ne kadar zor olduğunu benden çok daha önce anlamışmış. hayatta önemli olan bir şeyleri sevgiyle yapabilmekmiş, "giving and taking acts of love..."
pek tutarlı, güvenilir değildir bu kız, ama daha önce söylediği bazı şeyler doğru çıktı, o yüzden artık öyle hemen savunmaya geçmiyorum bana böyle şeyler söylediğinde, ya da "gene boş konuşuyor" demiyorum. bunlar ilk duyulduğunda boş, ama insanın yaşadıkça içini doldurabileceği sözler. insanın ancak kendisinin içini doldurabileceği sözler.
diyeceğim o ki, bazı şeyler o kadar önemli, onun yanında bazı şeyler o kadar önemsiz ki... önemsiz şeyler yüzünden önemli olanlardan vazgeçmeyecek kadar büyüdüm artık. aslında birinin ne kadar değerli olduğunu hoşgörülen kusurlarından çıkarmak da mümkün. böyleleri beni bırakmadıkça, benim de onları bırakmaya niyetim yok.
Labels:
Love,
Real world,
Relationships,
Türkçe
Monday, January 21, 2008
Behind closed doors
You know those action movies, where the only weakness of the hero is his loved ones? And how secret service officers are usually picked among orphans?
One evening we found a ten pound bill on the staircase, and started ringing people's bells to see whose it is. Some people weren't home, but one family answered the door. The house was a real house and the family was a real family, in their casual home attire. The kids, some in their teens, the smiling mom trying to understand why we rang their bell. I felt like we put a huge spotlight into their nest, we intruded their privacy, caught them in their most defenseless moment. Just when they felt they didn't have to deal with strangers anymore, just when they felt they could relax.
You can be cool when you're by yourself. You can be all cool and collectively not care when you're sharing a flat with people your age. You can wear your poker faces and pretend you're strong.
Family, though, makes one so weak. You care for these people, you care for your home, you see their flaws and weaknesses, but still you can't imagine what would happen if something happened to any of them. You want to protect them from the world's gaze, sometimes you want to protect them from your own gaze.
I think that's why family can be such an intimate thing.
You know those action movies, where the only weakness of the hero is his loved ones? And how secret service officers are usually picked among orphans?
One evening we found a ten pound bill on the staircase, and started ringing people's bells to see whose it is. Some people weren't home, but one family answered the door. The house was a real house and the family was a real family, in their casual home attire. The kids, some in their teens, the smiling mom trying to understand why we rang their bell. I felt like we put a huge spotlight into their nest, we intruded their privacy, caught them in their most defenseless moment. Just when they felt they didn't have to deal with strangers anymore, just when they felt they could relax.
You can be cool when you're by yourself. You can be all cool and collectively not care when you're sharing a flat with people your age. You can wear your poker faces and pretend you're strong.
Family, though, makes one so weak. You care for these people, you care for your home, you see their flaws and weaknesses, but still you can't imagine what would happen if something happened to any of them. You want to protect them from the world's gaze, sometimes you want to protect them from your own gaze.
I think that's why family can be such an intimate thing.
Labels:
Dreams and Family,
English,
Love
Saturday, January 06, 2007
Something I wrote in 22.12.2005, a slightly shorter version:
Warm Heart, Cold Heart
The symptoms of being in a high: High self-esteem. High hopes. High awareness of all the opportunities that lie ahead of me, and how capable I am of taking them. All the cities I could “spend a year” in, all the different, interesting jobs I could take, all the different ways I could make a difference in the world… The colors of the world, all that history, all the different songs, different tastes, different people, all the passion, joy, variety and beauty… I have done quite a bit already, and I could do so much more! I’m independent, I’m self-sufficient, strong and capable, I don’t have any attachments or hard feelings, I don’t need anyone. Everybody pursues their own happiness, and one can’t really count on anyone to love them purely and unconditionally. I don’t trust anyone completely, so I don’t care about anyone because I’m certain noone can care about me like they should. So I’m a rock, I’m an island, I touch noone, noone touches me. And this is my high, my branches reaching out to the sky, all so self-possessed, they are so high above that they would all claim they are rootless.
Then all of a sudden I go into a low again. Now I don’t look into the future, but I look into the past. I see the people I loved, and whom I still love. Most of the time they are away from me, and so is happiness. I see missed opportunities in their lives, and in my life. I see people who had passions and dreams, who now have only habits and obsessions. I want to stay with them, I don’t want to have to go away from them all the time, I can’t leave them behind. I care for these people, and still I’m afraid that I don’t care for them enough, that I can’t make them happier. I want to go back to my roots, where it’s warm and familiar, where I miss and where I’m missed.
Then my cold heart tells me that if I went to my roots, there would be some missed opportunities, I will become someone with habits and obsessions. I shouldn’t be tricked by love or my motherly instincts, because I suspect they will get old as soon as they are fulfilled, and I will give too much and get too little in return.
And my warm heart tells me that having no pain, no attachments, no responsibilities means being cold and lonely. And I know that I owe my ability to even dream about all these possibilities to my family's patient, hard work.
I don’t know how to be happy, and what step I should take next.
.....
But wouldn't not seizing these opportunities betray their hard work in the first place? We all have to be rational.
Warm Heart, Cold Heart
The symptoms of being in a high: High self-esteem. High hopes. High awareness of all the opportunities that lie ahead of me, and how capable I am of taking them. All the cities I could “spend a year” in, all the different, interesting jobs I could take, all the different ways I could make a difference in the world… The colors of the world, all that history, all the different songs, different tastes, different people, all the passion, joy, variety and beauty… I have done quite a bit already, and I could do so much more! I’m independent, I’m self-sufficient, strong and capable, I don’t have any attachments or hard feelings, I don’t need anyone. Everybody pursues their own happiness, and one can’t really count on anyone to love them purely and unconditionally. I don’t trust anyone completely, so I don’t care about anyone because I’m certain noone can care about me like they should. So I’m a rock, I’m an island, I touch noone, noone touches me. And this is my high, my branches reaching out to the sky, all so self-possessed, they are so high above that they would all claim they are rootless.
Then all of a sudden I go into a low again. Now I don’t look into the future, but I look into the past. I see the people I loved, and whom I still love. Most of the time they are away from me, and so is happiness. I see missed opportunities in their lives, and in my life. I see people who had passions and dreams, who now have only habits and obsessions. I want to stay with them, I don’t want to have to go away from them all the time, I can’t leave them behind. I care for these people, and still I’m afraid that I don’t care for them enough, that I can’t make them happier. I want to go back to my roots, where it’s warm and familiar, where I miss and where I’m missed.
Then my cold heart tells me that if I went to my roots, there would be some missed opportunities, I will become someone with habits and obsessions. I shouldn’t be tricked by love or my motherly instincts, because I suspect they will get old as soon as they are fulfilled, and I will give too much and get too little in return.
And my warm heart tells me that having no pain, no attachments, no responsibilities means being cold and lonely. And I know that I owe my ability to even dream about all these possibilities to my family's patient, hard work.
I don’t know how to be happy, and what step I should take next.
.....
But wouldn't not seizing these opportunities betray their hard work in the first place? We all have to be rational.
Labels:
Dreams and Family,
English,
Love
Subscribe to:
Posts (Atom)