Bir terör örgütünün bir ülkede önce 32 sivilin öldüğü, yüzden fazla sivilin yaralandığı bir saldırıyı gerçekleştirmesi, aynı örgütün iki buçuk ay sonra bu kez ülkenin başkentinde 102 sivilin öldüğü, 500'den fazla sivilin yaralandığı ülke tarihinin en büyük katliamını gerçekleştirmesi normal mi? Bu örgütün ülke içinde yeni üyeler edinmesi, örgütün üyelerinin ülkeye rahatça girip çıkması, ülke içinde dolaşması ve ülkedeki hükümetin ve güvenlik güçlerinin örgüte neredeyse sempati duyduklarını düşündürecek ölçüde müsamaha göstermeleri normal mi? Katliamdan sonra bazı örgüt hücrelerini elleriyle koymuş gibi buluvermeleri normal mi? Hükümetteki partinin mitinglerinde kuş uçurtulmazken, sol görüşlü kimselerin düzenlediği toplantı ve mitinglerde böyle patlamalar olması normal mi? Hükümetin ve cumhurbaşkanının olayla ilgili hiçbir sorumluluk kabul etmemelerinin dışında, bütün kanıtların işaret ettiği örgütün yanında başka örgütleri de suçlu ilan ederek olaydan siyasi çıkar elde etmeye çalışmaları normal mi? Bu diğer örgütlerden söz açılmışken, ülkedeki azınlığın hakları için savaştığını öne süren terör örgütüyle ülkenin güvenlik güçleri arasındaki kanlı çatışmaların, örgütün uzun bir çatışmasızlık döneminin ardından 32 sivilin öldüğü ilk saldırıya yaptığı anlaşılması güç bir 'misilleme' ile birden yeniden alevlenmesi normal mi? Bu terör örgütünün, aynı azınlığın haklarını savunan ve büyük bir başarıyla yüksek seçim barajına rağmen meclise girmiş bulunan siyasi partinin elini zayıflatacağını bile bile çatışmaları tırmandırması normal mi? Ülke tarihinin en büyük katliamından sadece yirmi gün sonra yapılan genel seçimlerde, hükümetteki partinin oy oranını beş aydan kısa bir süre önce yapılmış son seçimdekine göre neredeyse yüzde on artırması normal mi? Seçimin ardından aynı daha önce yaşanmış katliamlar ve yolsuzluk iddialarının üstü örtüldüğü gibi, iki seçim arasında yaşanan katliamlarda hükümetin ve cumhurbaşkanının sorumluluğunun bulunduğuna yönelik iddiaların birden sessizliğe gömülmesi normal mi? Hukukun bir yana bırakılarak, halktan oy aldığı sürece bu partinin ve üyelerinin aklanmış kabul edilmesi normal mi? İnsanların tüm bu olanları görmeyerek, görüyorsa da önemsemeyerek, hala bu partiye oy vermeye devam etmesi normal mi? Piyasaların seçimin ardından bayram etmesi normal mi? Hayatın hiçbir şey olmamış gibi devam etmesi, bu ülkede ölenin hep öldüğüyle kalması normal mi?
*Orhan Pamuk'un Kafamda Bir Tuhaflık kitabındaki Doğru mu? bölümünden esinlendim.
The struggle of man against power is the struggle of memory against forgetting. Milan Kundera.
Showing posts with label Turkey. Show all posts
Showing posts with label Turkey. Show all posts
Wednesday, November 04, 2015
Friday, April 04, 2014
Gerçeğin gaspı
Adaleti sağlamak için atılması gereken ilk adım, gerçeğin
ortaya çıkarılmasıdır. Adaletsizliğin arkasında ise gizlenen gerçekler vardır.
Yalan, hile, iftira ve çarpıtma, “algı yönetimi” olarak adlandırılıp sadece
maruz görülebilir değil, sonuç alındığı sürece mübah bir araca dönüştü
ülkemizde. “Gerçekte ne olduğunu” sorup hak aramak ise anarşistlik sayılıyor.
Her geçen gün yeni bir felaket, yeni bir skandal ortaya çıkıyor ve bizler,
cevabı ve hesabı verilmemiş öncekileri bir kenara koyup yeni olaya hayret
ediyor, onunla başetmeye çalışıyoruz. Belki şimdiye kadar olan bitenden hayati
şekilde etkilenmiş değiliz, ama bu sis ve gaz bulutunun içinde her an bizim de
başımıza bir şey gelebileceğinin ve kim vurduya gitmiş olacağımızın
farkındayız. Hiçbir kuruma güvenmiyoruz, bizimle aynı durumdaki arkadaşlarımız
dışında tutunabilecek dalımız yok.
Sadece son birkaç yılın olayları içinde aklıma bir
çırpıda gelenleri yazacağım.
Bir yanda devletin koruması gerekirken bizzat öldürüp,
yaralayıp hesap vermedikleri var: Gezi olayları sırasında ölenler, gözlerini
kaybedenler, Uludere’de ölenler, Hrant Dink… Devletin bizzat öldürmediği, ama
yanlış politikalar ya da ihmaller sonucu ölenler var, ama gerçek ortaya
çıkarılmadığı için tam olarak nasıl olduğunu da bilmiyoruz: Afyon’daki mühimmat
patlamasında, Reyhanlı’da, Suriye sınırında ölenler böyle öldüler. Devlet
içinde bulundukları tehlikeyi ciddiye almadığı için cinayete kurban giden
kadınlar da öyle. Bizim devlet politikalarımız yüzünden Suriye’de ölenleri, evinden
yerinden olup ülkemize gelip perişan koşullarda yaşayanları da unutmamak lazım
tabii.
Diğer yanda Ergenekon, Balyoz, KCK, Oda TV gibi davalarda
uyduruk delillerle hapse atılanlar, yıllarını hapiste geçirenler, tutukluluk
süresi beş yıla düşürüldüğü halde hapisten çıkarılmayanlar var. Sırf
sanıklardan hoşlanmıyorlar diye bütün bunlara göz yumanlar, bahane üretenler
var. Buna karşılık ortaya saçılan yolsuzluk iddialarının muhataplarına kimse
hesap soramıyor.
Bu kadar hayati şekilde olmasa da, aslında hepimiz “gerçeğin
gaspından” etkileniyoruz. Bir ihalede yapılacak iş için en uygun şirketin
hangisi, bir okul ya da iş pozisyonu için açılan sınavda en uygun adayın kim
olduğu, objektif bir değerlendirmeyle belirlenebilir. Oysa ihaleleri hükümete
yakın
Wednesday, July 17, 2013
Mesele sadece ağaçlar ya da yaşam tarzına müdahale değil
Pek çok haber ve yorum, bir yandan Erdoğan’ın son zamanlardaki otoriter ve müdahaleci eğilimlerine dikkat çekerken, diğer yandan onu son on yılda askeri vesayeti sonlandırdığı ve ekonomiyi başarıyla yönettiği için övüyor. Erdoğan’ın başarılarından bu kadar emin olmak, protestoların gerçek nedenlerini gözden kaçırmak anlamına geliyor.
Erdoğan’ın askeri vesayeti nasıl sonlandırdığını hatırlamak gerek. Son on yılda sadece askerlerin değil, şu an hapishanelerde bulunan gazeteciler, akademisyenler, öğrenciler ve yerel siyasetçilerin pek çoğunun aleyhine kullanılan delillerin ve iddiaların yalan olduğuna dair yaygın bir kanı oluştu. Hapiste yatanların asker ya da Kürt siyasetçi ya da ulusalcı akademisyen ya da Öğrenci Kolektifleri üyeleri olması, hukuksuzluğu kabul edilebilir hale getirmiyor. Bu hukuksuzluğun ve onu yaratan nedenlerin (polis, hakim ve savcıların taraflı zihniyetleri ve HSYK’nın yeni yapısı) açıkça görülmesi gerekiyor. Güya “askeri vesayete” son verdiği için yeterince sorgulanmayan ve sorun edilmeyen hukuksuzluk, başbakanın Gezi Parkı direnişini açıklamak için yeni komplo teorileri ve “marjinal kesimler” icat etmesiyle herkesi ve herhangi birimizi vurmaya hazır vaziyette bir saatli bomba gibi ortada duruyor. Direniş sırasında ve 15 Haziran’daki polis müdahalesi sırasında gözaltına alınan göstericiler, avukatlar ve doktorlardan sonra gözaltıların dalga dalga sürmesi bekleniyor. Bir emniyet biriminin Twitter’ı incelemeye başladığı açıkça söylenebiliyor.
Nasıl Uludere gibi pek çok olayda sorumlulara hesap sorulmadıysa, göstericileri plastik mermilerle ve biber gazı kapsülleriyle vurarak ölümlere ve ağır yaralanmalara yol açan polislere, onlara talimat veren emniyet müdürü, vali, içişleri bakanı ve başbakana, sokaklarda sopalarla gezip insanları darp eden ve korku salan “sivillere” hesap sorulacağına da hiç kimse ihtimal vermiyor. Ethem Sarısülük’ü gerçek bir mermiyle vurarak ölümüne sebep olan polis 24 Haziran’da serbest bırakıldı. 28 Haziran’da ise Lice’de jandarma karakolu inşaatını protesto eden Medeni Yıldırım öldürüldü.
Analizlerde sorgulanmadan tekrarlanan ikinci argüman ise AKP döneminde ekonominin daha önce görülmemiş şekilde büyüdüğü. Yorumcular büyümenin nasıl elde edildiği ve sürdürülebilir olup olmadığıyla ilgilenmeden sadece büyüme rakamlarına bakıyorlar. Hükümet ekonominin rekabetçiliğini artırmaya yönelik yapısal reformları yapmak yerine, son sermaye çıkışlarıyla kırılganlığı bir kez daha kanıtlanan ithalat, tüketim ve inşaat merkezli bir büyüme modelini seçti. Hükümete yakın şirketler büyük altyapı ve kentsel dönüşüm projeleri ile sonradan emsal değerleri yükseltilen kıymetli arsaların ihalelerini alırken, şehirlerin her yerinde yeni konut ve alışveriş merkezi projeleri yükseldi. Projelerin çevreye, şehirlerin kültür mirasına, başka bölgelere taşınmak zorunda bırakılan insanlara ve geniş anlamda şehre etkileri yok sayıldı. Yukarıda tarif ettiğim hukuksuzluk ortamında bu projeleri denetleyebilecek hiçbir mekanizma kalmadı.
Hükümetin Gezi Parkı’na yapmayı düşündüğü alışveriş merkezi, bu kontrolsüz büyüme modelinin cisimleşmiş halidir, sembolüdür. Protestolar sadece bu projeyi değil, 29 Mayıs’ta temeli atılan üçüncü köprü, verimli vadilere yapılan hidroelektrik santrallar ve tarihi Emek Sineması’nın yerine yapılacak alışveriş merkezi gibi pek çok projeyi hedef alıyordu. Parktaki en büyük afişlerden birinde şöyle yazıyordu: “Mahalleme – meydanıma – ağacıma – suyuma – toprağıma – evime – tohumuma – ormanıma – köyüme – kentime – parkıma dokunma!”
Büyüme argümanını desteklemek için kullanılan göstergelerin yanıltıcı olabileceğini de eklemek gerekir. Örneğin, The Economist dergisi 8 Haziran sayısında çıkan makalesinde Erdoğan’ın başarılarını listelerken kişi başına düşen milli gelirin son on yılda üç katına çıktığını yazmıştı. 15 Haziran sayısında ise bu hesaplamanın cari değerlere göre yapıldığını, reel değerlere göre kişi başına düşen milli gelirin sadece %43 arttığını yazarak özür diledi. 2002’den bu yana milli gelir ortalama olarak %5 büyürken, kişi başına düşen milli gelir %3.6 artış gösterdi. Harvard Üniversitesi’nden Dani Rodrik 20 Haziran tarihli blog yazısında Türkiye’nin büyüme performansının gelişmiş ülkelere kıyasla iyi olduğunu, ancak diğer gelişmekte olan ülkelerle paralel gerçekleştiğini gösterdi. Üstelik ekonomik büyümeye büyük cari açık eşlik ediyordu. Para politikaları cari açığın milli gelire oranını 2011’de %10’dan 2012’de %6’ya düşürmeyi başardı, ancak bu sırada büyüme de %8.5’tan %2.2’ye düştü. Dış borcumuz 2012’de 130 milyar dolar iken 2012’de 337 milyar dolara ulaştı.
Başbakanın iddialarının aksine ne Gezi Parkı’ndaki direnişçilerin eylemleri sadece “samimi ve saf” bir çevre duyarlılığıyla açıklanabilir, ne de direnişçilere destek vermek için sokağa çıkanların öfkesi dindar olmayan insanların yaşam tarzlarına müdahale edilmesine gösterdikleri öfkeden ibarettir. Hükümet Gezi Parkı direnişinde ortaya konan öfkeyi de laiklik-İslamcılık karşıtlığı içine hapsetmeye çalışıyor, ancak protestoların temel nedeni Erdoğan’ın son on yılda izlediği politikalardır. Olayları gözlemleyerek analiz edenlerin basit açıklamaların ötesine bakmaları gerekir.
Criticism to Erdoğan Goes Deeper than Trees and “Interference with Lifestyles”
Some observers explain the Gezi Park protests and the Turkish government’s harsh clampdown as a new chapter in the conflict between secularists and Islamists. The argument goes that most protestors are well-educated “White Turks” from middle class backgrounds, and their main reason for taking the streets is the government’s increasing interference with their lifestyles, exemplified by the abortion debate and the new law restricting the sale of alcohol. Erdoğan himself has been presenting the events to his followers as a civilian coup attempt backed by foreigners and the “interest-rate lobby.” He has no scruples about voicing inflammatory (and in more than one occasion, false) allegations against the protestors in his party rallies, which he organized hastily as a showdown in the face of protests.
It is important to remember just how Erdoğan overthrew the military tutelage. In the last ten years not only military officers, but also journalists, academics, students and local politicians were sentenced based on charges and evidence that are now widely believed to be fabricated. The absence of due legal process should not be overlooked in some cases and condemned in others, depending on whether the defendant happens to be a high-ranking military officer, nationalist academic, leftist student or Kurdish politician. The partiality of the police force, prosecutors and judges is clearly visible, but supporters of the government look the other way as it serves their political interests. Now that Erdoğan has come up with a new conspiracy theory to explain the protests, the absence of the rule of law may hit anyone and everyone in Turkey. The detentions following the harsh clampdown of 15 June are likely to continue. Government officials have stated that a department within the security forces will be monitoring Twitter.
Against this background it is hard to believe that police officers, who fired rubber bullets and pepper gas canisters at people, causing deaths and vital injuries, and government officials, who gave them orders to do so, will be held to account for their actions. Just as nobody was held to account in cases like the incident in Uludere, the eastern town where 34 villagers were killed by air force bombardment in December 2011. In fact, the police officer, who shot Ethem Sarısülük fatally with a real bullet, was released on 24 June. On 28 June a teenager called Medeni Yıldırım was killed in Lice, Diyarbakir while protesting against the construction of a gendarmerie post.
The second assumption that remains unchallenged is that Turkey enjoyed unprecedented economic growth under Erdoğan. Observers take the growth rates at face value and do not question how this growth was achieved, or whether it is sustainable. Instead of undertaking the structural reforms necessary to improve the competitiveness of the economy, Erdoğan’s government picked a growth model based on imports, consumption and construction, the vulnerability of which is now becoming clear with the latest capital reversals. Companies close to the government won the tenders for large infrastructure and gentrification projects. New residential buildings and shopping malls sprung up everywhere in Turkish cities. In the absence of effective supervision of the judiciary and the media, no consideration was given to the effects of these projects on the environment, the city’s cultural heritage and the relocated residents of the gentrified neighbourhoods.
The shopping mall, which the government was planning to build in the space where Gezi Park is located, became the symbol of unbridled capitalism in the eyes of the protestors. The protests were directed at not only this project but many others; including the construction of a third bridge over the Bosphorus, the foundations of which were laid on 29 May, hydropower projects in fertile valleys and the shopping mall that will replace the historic Emek Cinema in the Beyoğlu district. One of the most prominent banners in the park read: “Don’t touch my neighbourhood – square – tree – water – earth – home – seed – forest – village – city – park!”
It is important to add that the indicators used to support the growth story can also be misleading. For instance, the Economist claimed in its 8 June issue that Turkey’s per capita GDP tripled in the past ten years. The magazine then had to publish a correction in its 15 June issue stating that this was only true in nominal terms, and the increase in real terms was just 43%. On average GDP grew by 5% and per capita GDP grew by 3.6% since 2002. Dani Rodrik from Harvard University showed in his blog post dated 20 June that Turkey’s growth performance surpassed that of developed countries, but was not remarkable compared to other emerging markets, which also grew strongly in this period. Moreover, economic growth was accompanied by a large current account deficit. Monetary policies managed to reduce the current account deficit from 10% of GDP in 2011 to 6% in 2012, but GDP growth rate also fell from 8.5% to 2.2%. Another worrying signal is high levels of external debt, which rose from $130 billion in 2002 to $337 billion in 2012.
The concerns of the protestors cannot be explained only with environmentalism or the government’s interference with lifestyles. The government may try to present the events in the framework of the old secularists vs. Islamists dichotomy, but what seems like Erdoğan’s successes lie in the root of the problems that led people to take the streets. Observers and analysts would do well to look beyond the simplistic accounts of the Gezi Park protests.
Even while recognizing Erdoğan’s more recent authoritarian and lifestyle-interfering tendencies, most reports and analyses praise him for overthrowing the military tutelage and managing the economy successfully in his ten-year rule. Analysts, by taking Erdoğan’s successes as a given, miss the point of the protests.
It is important to remember just how Erdoğan overthrew the military tutelage. In the last ten years not only military officers, but also journalists, academics, students and local politicians were sentenced based on charges and evidence that are now widely believed to be fabricated. The absence of due legal process should not be overlooked in some cases and condemned in others, depending on whether the defendant happens to be a high-ranking military officer, nationalist academic, leftist student or Kurdish politician. The partiality of the police force, prosecutors and judges is clearly visible, but supporters of the government look the other way as it serves their political interests. Now that Erdoğan has come up with a new conspiracy theory to explain the protests, the absence of the rule of law may hit anyone and everyone in Turkey. The detentions following the harsh clampdown of 15 June are likely to continue. Government officials have stated that a department within the security forces will be monitoring Twitter.
The second assumption that remains unchallenged is that Turkey enjoyed unprecedented economic growth under Erdoğan. Observers take the growth rates at face value and do not question how this growth was achieved, or whether it is sustainable. Instead of undertaking the structural reforms necessary to improve the competitiveness of the economy, Erdoğan’s government picked a growth model based on imports, consumption and construction, the vulnerability of which is now becoming clear with the latest capital reversals. Companies close to the government won the tenders for large infrastructure and gentrification projects. New residential buildings and shopping malls sprung up everywhere in Turkish cities. In the absence of effective supervision of the judiciary and the media, no consideration was given to the effects of these projects on the environment, the city’s cultural heritage and the relocated residents of the gentrified neighbourhoods.It is important to add that the indicators used to support the growth story can also be misleading. For instance, the Economist claimed in its 8 June issue that Turkey’s per capita GDP tripled in the past ten years. The magazine then had to publish a correction in its 15 June issue stating that this was only true in nominal terms, and the increase in real terms was just 43%. On average GDP grew by 5% and per capita GDP grew by 3.6% since 2002. Dani Rodrik from Harvard University showed in his blog post dated 20 June that Turkey’s growth performance surpassed that of developed countries, but was not remarkable compared to other emerging markets, which also grew strongly in this period. Moreover, economic growth was accompanied by a large current account deficit. Monetary policies managed to reduce the current account deficit from 10% of GDP in 2011 to 6% in 2012, but GDP growth rate also fell from 8.5% to 2.2%. Another worrying signal is high levels of external debt, which rose from $130 billion in 2002 to $337 billion in 2012.
The concerns of the protestors cannot be explained only with environmentalism or the government’s interference with lifestyles. The government may try to present the events in the framework of the old secularists vs. Islamists dichotomy, but what seems like Erdoğan’s successes lie in the root of the problems that led people to take the streets. Observers and analysts would do well to look beyond the simplistic accounts of the Gezi Park protests.
Tuesday, June 18, 2013
Velev ki asıl mesele ağaç değil
Gezi Parkı Direnişi, Cumartesi günkü vahşi polis müdahalesi ve ertesi günkü Kazlıçeşme mitingi hakkındaki analizleri okurken olayları “laikçilere karşı İslamcılar” zıtlığı ile açıklamaya çalışma çabası görüyorum. Göstericilerin çoğunun eğitim ve gelir düzeyi görece yüksek orta sınıftan, yani “Beyaz Türklerden” geldiği, özellikle gençleri sokağa çıkmaya yönelten en büyük sebebin kürtaj ve alkol gibi konularda yaşam tarzlarına müdahale olduğu söyleniyor. Başbakanın psikolojisini çözümlemeye çalışanlar kendisini 28 Şubat travmasından kurtaramadığını, bu olayı da kendisini devirmeye yönelik bir çeşit darbe girişimi olarak algıladığını iddia ediyor. Başbakan zaten olayları başından beri laik-İslamcı, Beyaz Türkler-Siyah Türkler eksenine oturtmaya çalışıyor ve bunun için komplo teorileri ve yalan olduğunu kendisinin de gayet iyi bildiği provokatif iddiaları seslendirmekte sakınca görmüyor. Kendisine muhalefet edenleri, asıl dertlerini bir kenara koyup kendilerine yapılan haksız ve asılsız suçlamaları çürütmeye çalışmak zorunda bırakıyor.
Analizlerde çoğu zaman şu formül kullanılıyor: “Erdoğan son on yılda askeri vesayeti sonlandırdı ve ekonomiyi büyüttü, üst üste seçim başarıları kazandı. Ama son zamanlarda otoriter eğilimler göstermeye başladı, yaşam tarzlarına karışılan gençler de ayaklandılar.”
Başbakanın başarılarından o kadar da emin olmamak gerekiyor. Sadece gazeteciler değil, şu an hapishanelerde bulunan askerler, akademisyenler, öğrenciler ve siyasetçilerin pek çoğunun aleyhine kullanılan delillerin ve iddiaların yalan olduğu biliniyor. Buna karşılık Uludere, Deniz Feneri, ÖSYM’deki şifre skandalı gibi pek çok örnekte hükümete yakın kimseler “yedirilmiyor”, bu kişilere hesap sorulamıyor. Bu hukuksuzluğun ve onu yaratan nedenlerin (polis, hakim ve savcıların taraflı zihniyetleri ve HSYK’nın yeni yapısı) açıkça görülmesi gerekiyor. Hapiste yatanların asker ya da KCK’lı ya da ulusalcı akademisyen ya da Öğrenci Kollektifleri üyeleri olması, hukuksuzluğu kabul edilebilir hale getirmiyor. Son on yılda güya “askeri vesayete” son verdiği için yeterince sorgulanmayan ve sorun edilmeyen hukuksuzluk, başbakanın Gezi Parkı direnişini açıklamak için yeni komplo teorileri ve “marjinal kesimler” icat etmesiyle herkesi ve herhangi birimizi vurmaya hazır vaziyette bir saatli bomba gibi ortada duruyor. Direniş sırasında gözaltına alınan göstericiler, avukatlar ve doktorlardan sonra bugün başlayan gözaltıların dalga dalga sürmesi bekleniyor. Bir emniyet biriminin Twitter’ı incelemeye başladığı açıkça söylenebiliyor.
Diğer yandan hiç kimse göstericileri plastik mermilerle (Ethem Sarısülük olayında gerçek mermi kullanıldığı iddia ediliyor), biber gazı kapsülleriyle vurarak ölümlere ve ağır yaralanmalara yol açan polislere, onlara talimat veren emniyet müdürü, vali, içişleri bakanı ve başbakana, sokaklarda sopalarla gezip insanları darp eden ve korku salan “sivillere” hesap sorulacağına ihtimal vermiyor.
Analizlerde sıkça sözü geçen ikinci argüman ise ekonomideki başarılar. The Economist dergisi 8 Haziran sayısında çıkan makalesinde Erdoğan’ın başarılarını listelerken kişi başına düşen milli gelirin son on yılda üç katına çıktığını yazmıştı. 15 Haziran sayısında ise bu hesaplamanın cari değerlere göre yapıldığını, reel değerlere göre kişi başına düşen milli gelirin sadece %43 arttığını yazarak özür diledi. Bunu takiben milli gelirdeki büyümenin nasıl hesaplanması gerektiği konusunda Harvard Üniversitesi profesörü Dani Rodrik ve maliye bakanımız Mehmet Şimşek arasında Twitter üzerinden bir tartışma çıktı. Ege Cansen 8 Haziran’da Hürriyet’te çıkan Memleketimden İktisat Efsaneleri yazısında milli gelirdeki artışın her ülkenin kendi ulusal para birimiyle hesaplanması gerektiğini, dolar üzerinden hesaplanırsa ulusal para biriminin dolar karşısındaki değer artışının milli gelirdeki büyümeyi olduğundan büyük göstereceğini açıklamıştı.
Cansen aynı yazıda son on yılda milli gelirin ortalama olarak %5 büyüdüğünü ve bunun önceki yıllardan çok farklı olmadığını, Türkiye’nin 1993 yılında da dünyanın en büyük on yedinci ekonomisi olduğunu ve dış borcumuzun 2002’de 130 milyar dolardan 2012’de 337 milyar dolara yükseldiğini yazdı. Aslında bu şaşırtıcı değildi. Yüksek cari açığımızı ve borçlarımızı finanse edebilmek için kısa ve uzun vadeli yabancı yatırıma ve daha çok dış borca ihtiyacımız var. Bu da ekonomiyi yabancı yatırımcıların ve karar alıcıların keyfine teslim etmek anlamına geliyor.
Cari açığın bu kadar yüksek olmasının temel sebebi ürettiğimiz ürünlerin iç pazarda ve dış pazarlarda yeterince rekabetçi olmayışı ve katma değerlerinin düşüklüğü. Ancak hükümet temel yapısal sorunlara eğitim sistemi reformunu da kapsayan yapısal çözümler aramak yerine ithalat, tüketim ve inşaat merkezli bir büyüme modelini seçti. (Hükümetin yaptığı eğitim reformu, bu konudaki beklentileri karşılamaktan çok uzak.) Hükümete yakın şirketler büyük altyapı ve kentsel dönüşüm projeleri ile sonradan emsal değerleri yükseltilen kıymetli arsaların ihalelerini alırken, projelerin çevreye, şehirlerin kültür mirasına, başka bölgelere taşınmak zorunda bırakılan insanlara ve geniş anlamda şehre etkileri yok sayıldı. Yukarıda tarif ettiğim hukuksuzluk ortamında bu projeleri denetleyebilecek hiçbir mekanizma kalmadı.
Hükümetin Gezi Parkı’na yapmayı düşündüğü alışveriş merkezi, bu kontrolsüz büyüme modelinin cisimleşmiş halidir, sembolüdür.
Başbakanın iddialarının aksine ne Gezi Parkı’ndaki direnişçilerin eylemleri “samimi ve saf” bir çevre duyarlılığıyla açıklanabilir, ne de direnişçilere destek vermek için sokağa çıkanların öfkesi dindar olmayan insanların yaşam tarzlarına müdahale edilmesine gösterdikleri öfkeden ibarettir. İnsanlar haksızlığa ve hukuksuzluğa isyan ediyor. Kürtaj ve alkol yasağı, Uludere ve Reyhanlı’da ölen insanları unutturmak isteyen hükümetin gündem değiştirmek için ortaya attığı konulardı. Aynı şekilde hükümet Gezi Parkı direnişinde ortaya konan öfkeyi de, hayat tarzına müdahale ve laiklik-İslamcılık karşıtlığı içine hapsetmeye çalışıyor. Olayları gözlemleyerek analiz edenlerin bu tuzağa düşmemesi, tembelliğe kapılmaması gerekiyor.
Friday, June 14, 2013
Çok acayip şeyler Vol.5
(Olay her açıdan acayip :)
Labels:
Art,
Democracy,
English,
Gezi Direnişi,
Music and Lyrics,
Türkçe,
Turkey
Thursday, June 13, 2013
Çok acayip şeyler Vol.4
Labels:
Democracy,
Gezi Direnişi,
Türkçe,
Turkey
Friday, June 07, 2013
Çok acayip şeyler Vol.3
Labels:
Democracy,
Gezi Direnişi,
İstanbul life,
Türkçe,
Turkey
Thursday, June 06, 2013
O kadar da boş değilmişiz
1.
"Günün birinde bir kitap yazarsam, bir Pazar günü Brick Lane'de başlayacak. Kaldırımlarda incik boncuk, eski plaklar, kitaplar, ayakkabılar satılıyor. Funk müzik duyulacak tezgahlardan, ikinci el mağazalar sıkış tıkış, deri ve rutubet kokacak. Ara sokaklarda boyalı, temiz mağazalarda ufak objeler. Publar tıklım tıklım dolu, insanlar köpük tabaklardan köri yiyecek, dalgın yürüyüp konuşacaklar. Gözler gittikçe bulutlanacak. Güya hiç bir şeye pabuç bırakmayacaklar - ne küçük ödüller kandırabilecek onları, ne kimseyi dinlemek, bir kurala uymak zorunda hissedecekler. Annelerinden ne kadar farklılar. Ralph Lauren değil All Saints giyiyorlar. Ne iş yapıyor olurlarsa olsunlar konserleri, filmleri, kitapları takip ediyor, kendileri de bir şeyler yazıyorlar, bir grupta çalıyorlar. Ama şimdi sırası değil. Onlar şimdi tatildeler, düşünceden özgürler. Kendilerinden ne kadar da eminler.
Acaba sırf benim içimdeki boşluk mu bu, hepimizinki mi?
Halbuki biz oyuna gelmezdik, ayaklarımıza hiç bir şeyin dolaşmasına izin vermezdik. Her şeyden şüphe ederdik: Ne dine inanırdık, ne kadere, ne anne babalarımıza, ne aşka, ne bir şeyin değişebileceğine ya da değişmesi gerektiğine. Hem köksüzlükten şikayet eder, hem hiç bir yerde kalamazdık. Boyun eğmekle gelecek mutluluk bizden uzak olsun! O mutlak özgürlüğümüze halel getirecek bir şeyi istediğimizi sanmak en büyük korkumuz. Biz kimseye hizmet etmeyecektik, kimseye hükmetmeyecektik, kendimize karışılmasına nasıl tahammül edemiyorsak, kimseye de karışmayacaktık…
Düşünce Özgürlüğü, Kasım 2009
2.
Amerikalı hukukçu Stanley Fish, The Trouble with Principle ("Prensiple İlgili Sorun") kitabında, liberal düşüncenin savunduğu prensiplerin içinin boş olduğunu iddia eder. Örneğin, "ifade özgürlüğü" siyaseten içi boşaltılmış bir prensiptir. Liberaller, bu prensibe bağlılıkları yüzünden asla hak vermedikleri fikirlerin, su götürür iddiaların seslendirilmesine göz yummak zorunda kalırlar. "Mutlak doğru"nun yokluğunu kabullenecek kadar aşmış olduklarından, çoğu zaman değer yargılarına varmaktan bile çekinirler. Karşılarındakilerin ise hiç öyle bir derdi yoktur, beğenmediklerini kaba kuvvetle susturmakta beis görmezler.
Fish liberalleri eleştiriyor, ama muhafazakar değil. Aslında liberallerin görüşlerini paylaşıyor. Örneğin Amerika'da siyah öğrencilerin daha düşük not ortalamalarıyla üniversitelere girebilmesini sağlayan pozitif ayrımcılık ("affirmative action") politikalarını destekliyor. Ama liberallerin metodlarını eleştiriyor, onları biraz daha gerçekçi olmaya çağırıyor: Diyor ki, siz bu kadar hoşgörülü, bu kadar "siyaseten doğrucu", bu kadar tereddütlü olursanız hiç bir şey yapamazsınız, hiç bir şeyi değiştiremezsiniz. Dünyada iyi ya da kötü, kıymet-i harbiyesi olan ne yapılıyorsa, hala onu yapanın gücü yettiği için yapılıyor. Mücadele ederek yapılıyor. Siz de önce şu köşeye bir oturun da, sizin için neyin doğru, neyin yanlış olduğuna bir karar verin. Sonra da bir şeyleri değiştirmek için güç toplamaya, mücadele etmeye başlayın. İfade özgürlüğü için bile mücadele vermeniz gerekiyor.
Yuvarlak Masa, Aralık 2010
3.
Apolitik gençlik efsanesi yıkıldı
En yaygın, kabullenilmesi en kolay efsaneydi bugünün gençliğinin apolitik olduğu. Zaman ve mekandan bağımsız, ritmi hızlanmış yeni gündelik hayatı anlamaya çalışmadan herkes bu efsaneye sarıldı. Örgüt, hiyerarşi, örgüt disiplini gibi kavramlarla büyümüş ve yaşamış kuşakların anladığı siyaset yapma tarzı bugüne uygun değil. Şube binalarına sıkıştırılmış hayatı, ne slogan atacağını, ne yapacağını hiyerarşi içinde büyüklerin kararlaştırdığı eylemleriyle geleneksel politikada ısrar etmek asıl bugünün apolitikliğiydi. Sonu gelmez toplantılar, uzlaşmanın değil uzlaşmazlığın hedeflendiği tartışmalar, muhalefet ettiği devletten geri kalmayan tek tipçilik bugünün gençlerine göre olmadı hiçbir zaman. Ama değişeni anlamak yerine apolitik gençlik efsanesi herkesin kolayına geldi.
Giderek büyüyen direniş sırasında ve olaylar bittiğinde sokaklar, meydanlar gençliğindi. Doğrudan bir örgütlenmeye ait olmadan anlık sokak örgütlenmeleriyle, tüm farklılıklarıyla, tüm yaşam sevinçleriyle gençlerin ve kadınların eylemi ve direnişiydi olanlar. En sert polis müdahalelerinin olduğu sırada bile gençler ve kadınlar en öndeydi.
Gençlerin ve kadınların politika yapmaktan anladıklarının önceki tanımlara uymadığı da böylece anlaşılmış oldu. Onlar “feda kültürüyle” ve “söze dayalı” politika yapmak yerine, “haz alarak” ve “eylemlilik” içinde bir başka tarzdan politika yapıyorlar.
“Gezi Parkı direnişinden çıkan beş ders," Bekir Ağırdır, 03.06.2013
"Günün birinde bir kitap yazarsam, bir Pazar günü Brick Lane'de başlayacak. Kaldırımlarda incik boncuk, eski plaklar, kitaplar, ayakkabılar satılıyor. Funk müzik duyulacak tezgahlardan, ikinci el mağazalar sıkış tıkış, deri ve rutubet kokacak. Ara sokaklarda boyalı, temiz mağazalarda ufak objeler. Publar tıklım tıklım dolu, insanlar köpük tabaklardan köri yiyecek, dalgın yürüyüp konuşacaklar. Gözler gittikçe bulutlanacak. Güya hiç bir şeye pabuç bırakmayacaklar - ne küçük ödüller kandırabilecek onları, ne kimseyi dinlemek, bir kurala uymak zorunda hissedecekler. Annelerinden ne kadar farklılar. Ralph Lauren değil All Saints giyiyorlar. Ne iş yapıyor olurlarsa olsunlar konserleri, filmleri, kitapları takip ediyor, kendileri de bir şeyler yazıyorlar, bir grupta çalıyorlar. Ama şimdi sırası değil. Onlar şimdi tatildeler, düşünceden özgürler. Kendilerinden ne kadar da eminler.
Acaba sırf benim içimdeki boşluk mu bu, hepimizinki mi?
Halbuki biz oyuna gelmezdik, ayaklarımıza hiç bir şeyin dolaşmasına izin vermezdik. Her şeyden şüphe ederdik: Ne dine inanırdık, ne kadere, ne anne babalarımıza, ne aşka, ne bir şeyin değişebileceğine ya da değişmesi gerektiğine. Hem köksüzlükten şikayet eder, hem hiç bir yerde kalamazdık. Boyun eğmekle gelecek mutluluk bizden uzak olsun! O mutlak özgürlüğümüze halel getirecek bir şeyi istediğimizi sanmak en büyük korkumuz. Biz kimseye hizmet etmeyecektik, kimseye hükmetmeyecektik, kendimize karışılmasına nasıl tahammül edemiyorsak, kimseye de karışmayacaktık…
Düşünce Özgürlüğü, Kasım 2009
2.
Amerikalı hukukçu Stanley Fish, The Trouble with Principle ("Prensiple İlgili Sorun") kitabında, liberal düşüncenin savunduğu prensiplerin içinin boş olduğunu iddia eder. Örneğin, "ifade özgürlüğü" siyaseten içi boşaltılmış bir prensiptir. Liberaller, bu prensibe bağlılıkları yüzünden asla hak vermedikleri fikirlerin, su götürür iddiaların seslendirilmesine göz yummak zorunda kalırlar. "Mutlak doğru"nun yokluğunu kabullenecek kadar aşmış olduklarından, çoğu zaman değer yargılarına varmaktan bile çekinirler. Karşılarındakilerin ise hiç öyle bir derdi yoktur, beğenmediklerini kaba kuvvetle susturmakta beis görmezler.
Fish liberalleri eleştiriyor, ama muhafazakar değil. Aslında liberallerin görüşlerini paylaşıyor. Örneğin Amerika'da siyah öğrencilerin daha düşük not ortalamalarıyla üniversitelere girebilmesini sağlayan pozitif ayrımcılık ("affirmative action") politikalarını destekliyor. Ama liberallerin metodlarını eleştiriyor, onları biraz daha gerçekçi olmaya çağırıyor: Diyor ki, siz bu kadar hoşgörülü, bu kadar "siyaseten doğrucu", bu kadar tereddütlü olursanız hiç bir şey yapamazsınız, hiç bir şeyi değiştiremezsiniz. Dünyada iyi ya da kötü, kıymet-i harbiyesi olan ne yapılıyorsa, hala onu yapanın gücü yettiği için yapılıyor. Mücadele ederek yapılıyor. Siz de önce şu köşeye bir oturun da, sizin için neyin doğru, neyin yanlış olduğuna bir karar verin. Sonra da bir şeyleri değiştirmek için güç toplamaya, mücadele etmeye başlayın. İfade özgürlüğü için bile mücadele vermeniz gerekiyor.
Yuvarlak Masa, Aralık 2010
3.
Apolitik gençlik efsanesi yıkıldı
En yaygın, kabullenilmesi en kolay efsaneydi bugünün gençliğinin apolitik olduğu. Zaman ve mekandan bağımsız, ritmi hızlanmış yeni gündelik hayatı anlamaya çalışmadan herkes bu efsaneye sarıldı. Örgüt, hiyerarşi, örgüt disiplini gibi kavramlarla büyümüş ve yaşamış kuşakların anladığı siyaset yapma tarzı bugüne uygun değil. Şube binalarına sıkıştırılmış hayatı, ne slogan atacağını, ne yapacağını hiyerarşi içinde büyüklerin kararlaştırdığı eylemleriyle geleneksel politikada ısrar etmek asıl bugünün apolitikliğiydi. Sonu gelmez toplantılar, uzlaşmanın değil uzlaşmazlığın hedeflendiği tartışmalar, muhalefet ettiği devletten geri kalmayan tek tipçilik bugünün gençlerine göre olmadı hiçbir zaman. Ama değişeni anlamak yerine apolitik gençlik efsanesi herkesin kolayına geldi.
Giderek büyüyen direniş sırasında ve olaylar bittiğinde sokaklar, meydanlar gençliğindi. Doğrudan bir örgütlenmeye ait olmadan anlık sokak örgütlenmeleriyle, tüm farklılıklarıyla, tüm yaşam sevinçleriyle gençlerin ve kadınların eylemi ve direnişiydi olanlar. En sert polis müdahalelerinin olduğu sırada bile gençler ve kadınlar en öndeydi.
Gençlerin ve kadınların politika yapmaktan anladıklarının önceki tanımlara uymadığı da böylece anlaşılmış oldu. Onlar “feda kültürüyle” ve “söze dayalı” politika yapmak yerine, “haz alarak” ve “eylemlilik” içinde bir başka tarzdan politika yapıyorlar.
“Gezi Parkı direnişinden çıkan beş ders," Bekir Ağırdır, 03.06.2013
Labels:
Democracy,
Gezi Direnişi,
The Trouble with Liberalism,
Türkçe,
Turkey
Wednesday, June 05, 2013
Tuesday, June 04, 2013
Çok acayip şeyler
Ergenlik yıllarında canım sıkıldığında "Allah'ım çok acayip ve güzel bir şey olsun!" diye dua ederdim. Çok acayip şeyler oldu.
Ne zamandır başımın üzerinde bir sıkıntı bulutuyla dolaşıyordum. Hepsi birbirinden beter o kadar çok şey oluyordu, gündem o kadar çok çabuk değişiyordu, günlük hayat içinde yapılması yetişilmesi gereken o kadar çok şey vardı ki neye kızdığımı unutuyordum. Ama içimdeki kızgınlık kalıcıydı ve her yeni haberle, her yeni açıklamayla daha da koyulaşıyordu.
Geçen Salı ve Perşembe akşamı Gezi Parkı'na gittik. Salı akşamı birkaç yüz kişilik bir grup vardı, eylemlere alışkın olmayan benim için bir dizi seti gibiydi ortalık. Perşembe akşamıysa park dolup taşıyordu. Parkın Taksim Meydanı ucunda Çevik Kuvvet polisleri çökmüşler, bir şeyler yiyorlardı. Parkın Divan Oteli ucu ise festival havasındaydı, şarkılar türküler söyleniyor, konuşmalar yapılıyor, atılmakta olduğuna inanamadığımız ama içimizi ferahlatan sloganlar atılıyordu. Ağaçlara posterler asılmıştı. Her zamankinden farklıydı her şey, demek ki farklı bir şeyler mümkündü. Saat on buçuk gibi parktan ayrılıp arabayı parkettiğimiz Taşkışla'ya gittiğimizde uzaktan bir müzik sesi geldi. Taşkışla'nın bahçesindeki restoranda kendini tamamen kaptırmış swing yapan insanlar vardı. Neşe, enerji vardı.
Cuma sabahı polisin parkı sabaha karşı bastığı, çadırları yaktığı, insanların yaralandığı haberleri, hatta parktakilerden birinin ölmüş olabileceği dedikoduları geldi. Bir önceki akşam yeni ve güzel olan ne varsa ona saldırıyorlardı. Biz ise BJK Plaza'da günlük işlerimize devam ediyorduk. Oysa olanlar karşısında her şey anlamını yitiriyordu: O sabah zar zor yazdığım rapor, öğleden sonra gireceğim toplantı, yapmayı öğrenmeye çalıştığım yemekler, Ebru Şallı'yla pilates seansları, tatil planları, akşam İzmir'den gelecek ailemle yiyeceğim yemek, hepsi hızla küçüldü. Ama yine de o gün öğleden sonra Taksim'e gidemedim. Cuma akşamını ve Cumartesi gününü ailemizle geçirip Cuma akşamı Harbiye, Cumartesi akşamı Beşiktaş üzerinden eve döndük. Perşembe günü parkta duyduğumuz sloganlar, hatta daha da sertleri, artık caddelerde sokaklarda atılıyordu. Evdekiler ışıklarını yakıp söndürüyorlar, tencere tava çalıyorlardı. Annelerimiz tehlikeleri, eylemcilerin başına gelenleri anlatıyorlar, dikkatli olmamızı söylüyorlardı ama her şey cesurca polisin karşısına çıkabilenler sayesinde oldu. Herkes bu polisin, hükümetin, gerçekleri göstereceği yerde saklamaya çalışan medyanın gerçekte ne olduğunu onlar sayesinde öğrendi. Her şey yandaşların söz oyunlarıyla, acayip mantık yürütmelerle bulandırıp çarpıtamayacağı kadar açık hale geldi.
Ben anladım ki, insan sokağa çıkarken benim bu işe ne faydam olur, karşıma ne bela çıkar diye rasyonel bir hesap yapmıyor. İnsan her şeyden önce kendisi için sokağa çıkıyor. Haksızlığa karşı duyduğu öfkeyi dışa vurmak için sokağa çıkıyor. Biraz da olaylara, tarihe tanık olmak için, merakından. Ece Temelkuran dediyse "insanlığın kaderinin parçası olmak için." Önce kendi arkadaşlarından, sonra da kalabalıklardan cesaret buluyor, onlardan eksik kalmamak istiyor. Biz de Pazar sabahı yine sokağa çıktık. Komşularımızla, iş arkadaşlarımızla, bizim gibi olan ve olmayan birçok insanla karşılaştık. Bizim gibi hisseden, birbirlerine yardım etmeye hazır ne kadar çok insan olduğunu gördük.
Önce Gezi Parkı'na, Taksim'e geldik. Gezi Parkı'ndakiler temizlik yapıyor, çiçek dikiyorlardı. Cumhuriyet Caddesi'ndeki gri mukavva bariyerler yıkılmış, meydan tüm genişliğiyle açılmıştı. Cumartesi günü püskürtüldüklerinden (çekilmek ya da püskürtülmek, ikisi de aynı şey) beri etrafta polis yoktu, miting yapılıyordu. AKM'nin önünde terkedilmiş otobüsler, devrilmiş araçların önünde resim çektiriyordu insanlar. İstiklal Caddesi boyunca duvarlara, camlara, kapılara, kepenklere sloganlar yazılmıştı, birkaç tanesi dışında dükkanlar açılmıştı. Cadde boyunca insanlar grup grup Taksim'e akıyorlardı. Dore Müzik'e kadar yürüyüp dönüşte Ferhan Şensoy'un o gün için bedava sahnelediği Masal Müfettişi'ni izledik. Artık başbakanımıza baktığımda aklıma telefonu "ya ya ya, şa şa şa, kralımız çok yaşa" diye çalan Ferhan Şensoy geliyor. Sonra bir arkadaşımızla buluşup onun tango gecesine gittik. Dans stüdyosu Sıraselviler'de bir binanın üst katındaydı, binanın merdivenlerinde mendiller, bazıları boş, birkaçı sidik dolu su şişeleri vardı. Belli ki son iki günde buraya sığınanlar olmuştu. Stüdyonun balkonundan AKM'ye asılan "Boyun Eğme" posterini gördük.
Ne zamandır başımın üzerinde bir sıkıntı bulutuyla dolaşıyordum. Hepsi birbirinden beter o kadar çok şey oluyordu, gündem o kadar çok çabuk değişiyordu, günlük hayat içinde yapılması yetişilmesi gereken o kadar çok şey vardı ki neye kızdığımı unutuyordum. Ama içimdeki kızgınlık kalıcıydı ve her yeni haberle, her yeni açıklamayla daha da koyulaşıyordu.
Geçen Salı ve Perşembe akşamı Gezi Parkı'na gittik. Salı akşamı birkaç yüz kişilik bir grup vardı, eylemlere alışkın olmayan benim için bir dizi seti gibiydi ortalık. Perşembe akşamıysa park dolup taşıyordu. Parkın Taksim Meydanı ucunda Çevik Kuvvet polisleri çökmüşler, bir şeyler yiyorlardı. Parkın Divan Oteli ucu ise festival havasındaydı, şarkılar türküler söyleniyor, konuşmalar yapılıyor, atılmakta olduğuna inanamadığımız ama içimizi ferahlatan sloganlar atılıyordu. Ağaçlara posterler asılmıştı. Her zamankinden farklıydı her şey, demek ki farklı bir şeyler mümkündü. Saat on buçuk gibi parktan ayrılıp arabayı parkettiğimiz Taşkışla'ya gittiğimizde uzaktan bir müzik sesi geldi. Taşkışla'nın bahçesindeki restoranda kendini tamamen kaptırmış swing yapan insanlar vardı. Neşe, enerji vardı.
Ben anladım ki, insan sokağa çıkarken benim bu işe ne faydam olur, karşıma ne bela çıkar diye rasyonel bir hesap yapmıyor. İnsan her şeyden önce kendisi için sokağa çıkıyor. Haksızlığa karşı duyduğu öfkeyi dışa vurmak için sokağa çıkıyor. Biraz da olaylara, tarihe tanık olmak için, merakından. Ece Temelkuran dediyse "insanlığın kaderinin parçası olmak için." Önce kendi arkadaşlarından, sonra da kalabalıklardan cesaret buluyor, onlardan eksik kalmamak istiyor. Biz de Pazar sabahı yine sokağa çıktık. Komşularımızla, iş arkadaşlarımızla, bizim gibi olan ve olmayan birçok insanla karşılaştık. Bizim gibi hisseden, birbirlerine yardım etmeye hazır ne kadar çok insan olduğunu gördük.
Önce Gezi Parkı'na, Taksim'e geldik. Gezi Parkı'ndakiler temizlik yapıyor, çiçek dikiyorlardı. Cumhuriyet Caddesi'ndeki gri mukavva bariyerler yıkılmış, meydan tüm genişliğiyle açılmıştı. Cumartesi günü püskürtüldüklerinden (çekilmek ya da püskürtülmek, ikisi de aynı şey) beri etrafta polis yoktu, miting yapılıyordu. AKM'nin önünde terkedilmiş otobüsler, devrilmiş araçların önünde resim çektiriyordu insanlar. İstiklal Caddesi boyunca duvarlara, camlara, kapılara, kepenklere sloganlar yazılmıştı, birkaç tanesi dışında dükkanlar açılmıştı. Cadde boyunca insanlar grup grup Taksim'e akıyorlardı. Dore Müzik'e kadar yürüyüp dönüşte Ferhan Şensoy'un o gün için bedava sahnelediği Masal Müfettişi'ni izledik. Artık başbakanımıza baktığımda aklıma telefonu "ya ya ya, şa şa şa, kralımız çok yaşa" diye çalan Ferhan Şensoy geliyor. Sonra bir arkadaşımızla buluşup onun tango gecesine gittik. Dans stüdyosu Sıraselviler'de bir binanın üst katındaydı, binanın merdivenlerinde mendiller, bazıları boş, birkaçı sidik dolu su şişeleri vardı. Belli ki son iki günde buraya sığınanlar olmuştu. Stüdyonun balkonundan AKM'ye asılan "Boyun Eğme" posterini gördük.
Akşam dönüş yolunda, çıplak kalınca tünelleri ve geniş beton sırtıyla kocaman bir hayvana benzeyen meydandan geçtik. Vali Konağı Caddesi girişinde genç bir çift bizi durdurdu, nereye gittiğimizi sordu. Ufak tefek sarışın kadın omzuna Türk bayrağı almış, yüzünde hiç bir maske ya da gözlük olmadan ve büyük bir kararlılıkla Beşiktaş'a inmek istiyor, kocası da yüzünde sakin bir gülümsemeyle onu takip ediyordu. Biraz bizimle yürüyüp sonra sabırsızlıkla hızlandılar, gözden kayboldular. Biz de komşularımızdan aldığımız maskeleri takıp Süleyman Seba Caddesi'nden aşağı inmeye başladık. Geriye dönenler gidenlere süt, maske ve aşağıdan haberler veriyorlardı. Valideçeşme'nin oralarda durduk. Daha iki gün önce bana ufacık, olaylarla ilgisiz ve dolayısıyla önemsiz görünen BJK Plaza'nın önü, şimdi yangın yeriydi. Aşağıdan yukarıya yüzü gözü kıpkırmızı, sırılsıklam insanlar çıkıyordu. Genç çocuklardan biri olanı biteni geriden izleyen bizlere seslendi: "Direndik diye şimdi Facebook'tan paylaşırsınız siz, insenize aşağıya!" Ne yalan söyleyeyim korktuk, kendimiz ve daha çok birbirimiz için, inmedik. Ama içimizde kaldı.
Direnişten fotoğraflar için: showdiscontent.com
Thursday, February 28, 2013
Yetişkinlerin hayatı
"Büyük inanca sahip birisi daha cesurca davranabilirdi: Sadece Michael o insan değildi. Yapmakta başarısız olduğu şey kendi kapasitesini, kendi ruhsal seviyesini doğru öngörmekti. Vaazını da bu konudaki düşünceleri ışığında, acıyla yazmıştı. İnsan yönetebileceği ve sürdürebileceği düşük eylemi seçmeli, başarısız olacağı daha yüksek olanı değil." Iris Murdoch, Çan
Sanırım insanın bu dünyada varolduğu süre uzadıkça kendinde ve çevresinde gözlemlediği en önemli şey, çoğu kişinin doğru bildikleriyle uyumlu yaşayamayacak kadar zayıf olduğu. Hayatın doğru bildiklerinizden çok uzak aktığı Türkiye gibi bir yerde yaşıyorsanız, doğru bildiklerinize uygun yaşamak iyice güç hale geliyor.
Ahlaki olarak doğru bildikleriniz var: Herkes insanca yaşamalı, herkes için fırsat eşitliği olmalı, sosyal devlet olmalı, devlet eğitim, sağlık ve ulaşım hizmetlerini doğru dürüst vermeli, özel sektörü kapsamlı şekilde denetlemeli, herkesten gelirine göre vergi toplamalı, adalet sistemi işlemeli, basın özgürce çalışmalı, kültür varlıkları ve doğal güzellikler korunmalı... Bir şeylerin standardı olmalı ve insan bu standartları elde etmek için pazarlık etmek, araya adam sokmak, ilave para vermek vs. zorunda olmamalı.
Bunların hiçbirinin olmadığı bir yerde yaşıyorsa, insanın doğru bildiklerine daha yakın bir düzen kurmak için çalışmak gibi bir sorumluluğu var mıdır? Yoksa tüm bu karmaşanın içinde bir kazık, bir bela bana isabet etmesin diye mücadele etmek yeterli midir? Mesela eskaza İsveç'te doğmuş olsak şu anda yaptığımız suya sabuna dokunmaz işleri daha bir gönül rahatlığıyla yapabilir, suya sabuna dokunmaz hayatımızı daha bir gönül rahatlığıyla yaşayabilirdik. İsveç'te yaşıyor olsak doğru bildiklerimizle uyumlu yaşamak için bu kadar güçlü olmamıza da gerek olmazdı. İnsan nasıl ailesinden bir miras alıyorsa milletinden de alıyor.
Bu toplumda bir kadının rahat yaşayabilmesinin koşulları şunlardır (ki bu kadının bu başarılı hayatı elde etmek için de insanüstü bir çaba harcaması gerekiyor): İyi bir üniversiteden mezun olup kendisini tatmin etmeyen ama hiç değilse böyle şeyleri düşünmeye de vakit ve takat bırakmayan bir işe girmek, kazandığını kendini biraz daha çekici hale getirebilmek için harcamak, evlenip çocuk sahibi olmak. Hayatımızı bir paket halinde bu topluma, şirketlere ve erkeklere sunuyoruz ve aslında bu hep amaçladığımız şeymiş ve çok başarılı ve mutluymuşuz gibi yapıyoruz.
***
Ben aslında muhafazakar biriyim. Vefa, sadakat, emek, güven, Coca Cola reklamlarında kurulan kocaman sofralar, Turkcell reklamlarında gülümseyen bebekler, Şeker Bank reklamındaki mahalle ortamı, Amour filmindeki yaşlı çift gibi çiftler, tüm bunlar güzeldir aslında. Ama bütün bunları yaşatabilecek kadar güçlü müyüz bilmiyorum. Yoksa bunlar da gerçekleştirmeye gücümüzün yetmeyeceği birer ideal mi? Hepimizin içinde bir huzursuzluk, kararsızlık, güvensizlik var gibi. Eski insanlara göre daha zayıfız, dikkatimiz daha çabuk dağılıyor, kendimizde daha fazla şeye hak görüyoruz sanki. Ya da onlar da aslında bizim gibiydi.
Sanırım insanın bu dünyada varolduğu süre uzadıkça kendinde ve çevresinde gözlemlediği en önemli şey, çoğu kişinin doğru bildikleriyle uyumlu yaşayamayacak kadar zayıf olduğu. Hayatın doğru bildiklerinizden çok uzak aktığı Türkiye gibi bir yerde yaşıyorsanız, doğru bildiklerinize uygun yaşamak iyice güç hale geliyor.
Ahlaki olarak doğru bildikleriniz var: Herkes insanca yaşamalı, herkes için fırsat eşitliği olmalı, sosyal devlet olmalı, devlet eğitim, sağlık ve ulaşım hizmetlerini doğru dürüst vermeli, özel sektörü kapsamlı şekilde denetlemeli, herkesten gelirine göre vergi toplamalı, adalet sistemi işlemeli, basın özgürce çalışmalı, kültür varlıkları ve doğal güzellikler korunmalı... Bir şeylerin standardı olmalı ve insan bu standartları elde etmek için pazarlık etmek, araya adam sokmak, ilave para vermek vs. zorunda olmamalı.
Bunların hiçbirinin olmadığı bir yerde yaşıyorsa, insanın doğru bildiklerine daha yakın bir düzen kurmak için çalışmak gibi bir sorumluluğu var mıdır? Yoksa tüm bu karmaşanın içinde bir kazık, bir bela bana isabet etmesin diye mücadele etmek yeterli midir? Mesela eskaza İsveç'te doğmuş olsak şu anda yaptığımız suya sabuna dokunmaz işleri daha bir gönül rahatlığıyla yapabilir, suya sabuna dokunmaz hayatımızı daha bir gönül rahatlığıyla yaşayabilirdik. İsveç'te yaşıyor olsak doğru bildiklerimizle uyumlu yaşamak için bu kadar güçlü olmamıza da gerek olmazdı. İnsan nasıl ailesinden bir miras alıyorsa milletinden de alıyor.
Bu toplumda bir kadının rahat yaşayabilmesinin koşulları şunlardır (ki bu kadının bu başarılı hayatı elde etmek için de insanüstü bir çaba harcaması gerekiyor): İyi bir üniversiteden mezun olup kendisini tatmin etmeyen ama hiç değilse böyle şeyleri düşünmeye de vakit ve takat bırakmayan bir işe girmek, kazandığını kendini biraz daha çekici hale getirebilmek için harcamak, evlenip çocuk sahibi olmak. Hayatımızı bir paket halinde bu topluma, şirketlere ve erkeklere sunuyoruz ve aslında bu hep amaçladığımız şeymiş ve çok başarılı ve mutluymuşuz gibi yapıyoruz.
***
Ben aslında muhafazakar biriyim. Vefa, sadakat, emek, güven, Coca Cola reklamlarında kurulan kocaman sofralar, Turkcell reklamlarında gülümseyen bebekler, Şeker Bank reklamındaki mahalle ortamı, Amour filmindeki yaşlı çift gibi çiftler, tüm bunlar güzeldir aslında. Ama bütün bunları yaşatabilecek kadar güçlü müyüz bilmiyorum. Yoksa bunlar da gerçekleştirmeye gücümüzün yetmeyeceği birer ideal mi? Hepimizin içinde bir huzursuzluk, kararsızlık, güvensizlik var gibi. Eski insanlara göre daha zayıfız, dikkatimiz daha çabuk dağılıyor, kendimizde daha fazla şeye hak görüyoruz sanki. Ya da onlar da aslında bizim gibiydi.
Labels:
Dreams and Family,
Real world,
Türkçe,
Turkey
Monday, November 05, 2012
Saatleri Ayarlama Enstitüsü
Eğer insanların onu algılayışından bağımsız olarak varolan ve böyle olduğu için de insanların kendilerine söylenenlerin, önyargılarının ve ilk izlenimlerinin ötesine geçip ulaşmaya çalıştıkları bir gerçeklik varsa, onunla birlikte yine insanların kişisel değer yargılarından bağımsız bir değerler sistemi olmalı. Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nde ise bunun farkında olduğu halde zayıf karakteri ve çıkarları yüzünden akıntıya kapılıp giden Hayri İrdal'ın hikayesini okuyoruz. Kullandığı alaycı dilden anlıyoruz ki Hayri İrdal tesadüfler sonucu kendini içinde bulduğu durumların saçmalığının farkında, ancak kendini bir türlü bu durumlardan kurtaramıyor. Böylece kendisi çemberin içinde, ama kafası dışarda bir adamın gözünden bütün bir toplumun gerçeklerden uzak hayatına şahit oluyoruz.
Saatleri Ayarlama Enstitüsü, kendilerine iş yaratmak için kocaman ve karmaşık bir bürokratik yapı kuran uyanık adamların hikayesi, yani bir bürokrasi eleştirisi değil yalnızca. Altın yapmaya çalışan eczacı Aristidi Efendi'den Kayser Andronikos'un hazinesini arayan meczup Seyit Lütfullah'a, Hayri varlığını kendisinin uydurduğu Şerbetçi Elması'nı çalmakla suçlanıp mahkemeyi birbirine katınca ona psikanaliz yapıp büyük sonuçlara varan Doktor Ramiz'den Hayri'yi uzunca bir süre beyhude muhabbetlerle oyalayan kahvehaneye, İspiritizma Cemiyeti'nden Hayri'nin karısı Pakize ve baldızlarına kadar herkes ve her şey, içine kattığı her şeyi sürükleyen renkli ve eğlenceli bir irrasyonelliğe işaret ediyor. Saatleri Ayarlama Enstitüsü gibi bir yapının kolayca kurulup serpilebileceği ortamı yaratan şey işte bu irrasyonellik. İnsanların algılarının bu kadar kolay yönetilebildiği bir yerde başarıya ulaşmak için önemli olan yaptığınız ve söylediklerinizin doğruluğu ve değeri değil, kendinden emin tavrınız. Halit Ayarcı da dahil herkesin kendisine gösterilene, inanmak istediğine ve işine gelene inandığı bu ortamda bir tek Hayri kendini yaşadığı hayata kaptıramıyor, bu sayede de ona dışarıdan bakabiliyor.
Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nü okurken Hayri'nin yaşadığı toplumla bugünkü toplum, Hayri'nin yaşadığı hayatla kendi hayatım arasında birçok benzerlik gördüm. Nasıl kitapta pek sözü edilmese de kurulduğunu anladığımız cumhuriyet bu irrasyonelliğe karşı çaresiz kaldıysa, kitap yazıldığından beri aradan geçen yıllar da pek bir şeyi değiştirmedi. Böyle bir toplumda insanın doğru bildikleriyle tutarlı yaşaması çok güç olduğundan, Hayri'nin buhranları pek çoğumuza yabancı gelmeyecektir.
Saatleri Ayarlama Enstitüsü, kendilerine iş yaratmak için kocaman ve karmaşık bir bürokratik yapı kuran uyanık adamların hikayesi, yani bir bürokrasi eleştirisi değil yalnızca. Altın yapmaya çalışan eczacı Aristidi Efendi'den Kayser Andronikos'un hazinesini arayan meczup Seyit Lütfullah'a, Hayri varlığını kendisinin uydurduğu Şerbetçi Elması'nı çalmakla suçlanıp mahkemeyi birbirine katınca ona psikanaliz yapıp büyük sonuçlara varan Doktor Ramiz'den Hayri'yi uzunca bir süre beyhude muhabbetlerle oyalayan kahvehaneye, İspiritizma Cemiyeti'nden Hayri'nin karısı Pakize ve baldızlarına kadar herkes ve her şey, içine kattığı her şeyi sürükleyen renkli ve eğlenceli bir irrasyonelliğe işaret ediyor. Saatleri Ayarlama Enstitüsü gibi bir yapının kolayca kurulup serpilebileceği ortamı yaratan şey işte bu irrasyonellik. İnsanların algılarının bu kadar kolay yönetilebildiği bir yerde başarıya ulaşmak için önemli olan yaptığınız ve söylediklerinizin doğruluğu ve değeri değil, kendinden emin tavrınız. Halit Ayarcı da dahil herkesin kendisine gösterilene, inanmak istediğine ve işine gelene inandığı bu ortamda bir tek Hayri kendini yaşadığı hayata kaptıramıyor, bu sayede de ona dışarıdan bakabiliyor.
Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nü okurken Hayri'nin yaşadığı toplumla bugünkü toplum, Hayri'nin yaşadığı hayatla kendi hayatım arasında birçok benzerlik gördüm. Nasıl kitapta pek sözü edilmese de kurulduğunu anladığımız cumhuriyet bu irrasyonelliğe karşı çaresiz kaldıysa, kitap yazıldığından beri aradan geçen yıllar da pek bir şeyi değiştirmedi. Böyle bir toplumda insanın doğru bildikleriyle tutarlı yaşaması çok güç olduğundan, Hayri'nin buhranları pek çoğumuza yabancı gelmeyecektir.
Labels:
Literature,
Türkçe,
Turkey
Saturday, August 18, 2012
Camdan ev
Denir ki, cam evlerde oturanlar başkalarına taş atmamalıdır. Dış politikamızın yabancıların çok sevdiği deyimle "doğal sınırları" hep iç sorunlar oldu. Sanki ülkemizde çoğulcu demokrasi, kimsenin hakkını yemeyen, gerçekten işleyen bir hukuk sistemi varmış da herkes mutlu, huzur içinde yaşıyormuş gibi kalkıp Suriye'nin muhaliflerine destek vermeye kalkıyoruz.
Ülkemizdeki de dahil olmak üzere silahlı ayaklanmalarda, ayaklananlar kendilerine ve temsil ettiklerini iddia ettikleri gruplara verilmeyen hakların ancak silahla alınabileceğini iddia ederler. Çatışmalarda sivil, asker ve gerilla pek çok masum insan ölür, pek çok insan evini, geçim kaynaklarını kaybeder, göç etmek zorunda kalır. Uğruna savaşılan bölge halkı silahlı örgüt ile ordu arasında sıkışır, perişan olur. Silahlı örgütün amacının gerçekten hakça ve demokratik bir düzen mi, yoksa güç ve intikam mı olduğu ise bütün bunlar olup bitene kadar anlaşılmaz. Zaten onları destekleyenlerin amacı da o ülkeye/bölgeye demokrasi değil, kendi çıkarlarına uygun bir yönetim getirmek olduğu için, sonuçta demokratik bir rejim kurulup kurulmayacağı onları pek ilgilendirmez.
Aktif dış politika izleyen her ülkenin demokratik bir hukuk devleti olması gibi bir şart mı aranıyor? Hayır, öyle bir şart yok tabii ki. Mesela Rusya, Çin, İran ve Suudi Arabistan çıkarları doğrultusunda aktif davranıyorlar. Ama bizim Suriyeli muhalifleri destekleme politikamız hem zaten endişeli olan Alevileri rahatsız ediyor, hem de Esad'ın ülkenin kuzeyinin kontrolünü Kürtlere bırakması ile Türkiye'de siyasi özerklik isteyen Kürtlerin konumunu güçlendirecek bir ortam yaratıyor. Kısacası hem kendi çıkarlarımıza ters düşen, hem de Suriye'deki sivillere faydalı olup olmadığı tartışmalı bir politika izliyoruz. İnşallah mistik dış politikamız bazı AKP destekçilerine hala heyecan veriyordur da bari hükümetimiz bu işten kazançlı çıkar.
Ülkemizdeki de dahil olmak üzere silahlı ayaklanmalarda, ayaklananlar kendilerine ve temsil ettiklerini iddia ettikleri gruplara verilmeyen hakların ancak silahla alınabileceğini iddia ederler. Çatışmalarda sivil, asker ve gerilla pek çok masum insan ölür, pek çok insan evini, geçim kaynaklarını kaybeder, göç etmek zorunda kalır. Uğruna savaşılan bölge halkı silahlı örgüt ile ordu arasında sıkışır, perişan olur. Silahlı örgütün amacının gerçekten hakça ve demokratik bir düzen mi, yoksa güç ve intikam mı olduğu ise bütün bunlar olup bitene kadar anlaşılmaz. Zaten onları destekleyenlerin amacı da o ülkeye/bölgeye demokrasi değil, kendi çıkarlarına uygun bir yönetim getirmek olduğu için, sonuçta demokratik bir rejim kurulup kurulmayacağı onları pek ilgilendirmez.
Aktif dış politika izleyen her ülkenin demokratik bir hukuk devleti olması gibi bir şart mı aranıyor? Hayır, öyle bir şart yok tabii ki. Mesela Rusya, Çin, İran ve Suudi Arabistan çıkarları doğrultusunda aktif davranıyorlar. Ama bizim Suriyeli muhalifleri destekleme politikamız hem zaten endişeli olan Alevileri rahatsız ediyor, hem de Esad'ın ülkenin kuzeyinin kontrolünü Kürtlere bırakması ile Türkiye'de siyasi özerklik isteyen Kürtlerin konumunu güçlendirecek bir ortam yaratıyor. Kısacası hem kendi çıkarlarımıza ters düşen, hem de Suriye'deki sivillere faydalı olup olmadığı tartışmalı bir politika izliyoruz. İnşallah mistik dış politikamız bazı AKP destekçilerine hala heyecan veriyordur da bari hükümetimiz bu işten kazançlı çıkar.
Friday, October 21, 2011
Sistem eleştirisi
Bu son terör olayından önce New York ve Londra'daki "occupy" eylemleri konuşuluyordu bizde de, bu sistemde yanlış olan ne diye tartışmalar oluyordu. Her ne kadar Nagehan Alçı krizin devlet müdahalesi yüzünden çıktığını, isyancıların borsacı olmak istediğini ve Che Guevera'nın vampir olduğunu iddia etse de, içimize bir kurt düşmüştü maalesef. Ben de çalışmaktan sistemi mistemi unutmuşum, geçen sabah boş bir anımda aklıma geldi.
Sistemin sorunu bence hiç günahsız, sıradan bir insanın hayatını mahvedebilme potansiyeli. Bu insanın istediği okula gitmesine, istediği işte çalışmasına, başkalarına zarar vermediği sürece istediği gibi yaşamasına, önemli bulduğu bir fikri savunmasına izin vermeyişi. Bir yandan da aynı insanın güvencesiz yerlerde çalışmasına, aylarca, yıllarca işsiz kalmasına, etrafındaki erkeklerin boyunduruğuna girmesine, kanserojen şişelerden su içmesine, mısır şuruplu tatlıları yemesine, başına yağmurda beton parçaları düşmesine, yardım diye verdiği bağışların birilerinin cebine gitmesine, Hizbullahçılarla Deniz Fenerciler salıverilirken sadece bir yazı yazdı, pankart açtı diye aylarca hapislerde çürümesine ve hiç bir şeyi değiştirmeyen bir savaşta ölmesine izin vermesi. Daha da kötüsü bu insanın yobaz bir hakim, savcı, politikacı, gazeteci, polis, asker ya da bürokrata dönüşmesine izin vermesi. Yani bu sistem izin vermesi gereken şeylere vermiyor, izin vermemesi gereken şeylere veriyor. Bütün bu faaliyetlerini de bizim vergilerimizle, çalışmamızla ve tüketmemizle, yani varlığımızla sürdürüyor.
Bütün bunları ben tekrar tekrar yazdım. Ama baktım ki unutuyorum (çünkü güce karşı bireyin çırpınışı unutmaya karşı hafızanın çırpınışıdır) anladım ki yine yazmam lazım. Ha ben yazdım diye bir şey oluyor mu, olmuyor. Hepimiz aynı nehirde akıp gidiyoruz. Ama ben unutmamış oluyorum.
Bir de aklıma şu geldi. Bizim liberaller başbakanımıza kızdılar ya BDP'lilere Zerdüşt dedi, Zerdüştlerin de mecliste başörtüsü yasağının kaldırılmasını samimiyetle isteyemeyeceğini buyurdu diye. Kadın haklarını savunmak için kadın, eşcinsel haklarını savunmak için eşcinsel, Kürtlerin ya da dindarların haklarını savunmak için Kürt ya da dindar olmaya gerek yok dediler ya. Ama bizim solcular Ece Temelkuran ya da Rutkay Aziz sistem eleştirisi yapınca "ama sen sistemin içindesin, giydiğin ayakkabıya, oynadığın reklama bak!" demeye çok meraklılar. Kusura bakmasınlar ama hepimiz bu sistemin içindeyiz ve insanların hakkı yenmesin demek için mutlaka insanın hakkının yenmesi gerekmiyor. Hem merak etmeyin, bizim de hakkımız muhakkak bir şekilde yeniyor. Nagehan Alçı gibi birinin ulusal bir haber kanalında desteksiz sallamasına katlanmak zorundayız. Günlük hayatta her türlü cahilliğe, yüzsüzlüğe katlandığımız gibi.
Şimdi grappamı içtim, kafam iyi, Motosiklet Günlükleri'ni izleyeceğim. İyi geceler.
Tuesday, September 20, 2011
Vicdanın sesi
Ece Temelkuran, "Sınıfsız Domates" diye çok tepki gören bir yazı yazdı. Yazıda, aralarındaki sınıf farkına rağmen evdeki yardımcısının kendisine nasıl içten bir sevgi duyabildiğini soruyordu. Sonra da bir başka yazıyla bu yazısının aceleye geldiğini, kendini doğru ifade edemediğini, ama kendisine gösterilen tepkileri de aşırı ve kötü niyetli bulduğunu anlattı.
Temelkuran, keşke ilk yazısında yardımcısının bir aylık geliri tutarında ayakkabılar aldığını ve yardımcısının hiç bir sosyal güvencesi olmadığını yazmasaydı, çünkü içine girdiği duygusal günah çıkarma hali içinde gerçek durumu anlatamadığını düşünüyorum. Zaten kendisi de söylediklerini düzeltmiş. Ancak Temelkuran'ın sorusu gayet yerindeydi: Yardımcısı, Temelkuran'ın sahip olup kendisinin olamadığı onca imkana rağmen nasıl onu seviyor, düşünebiliyordu? Tamam, bulundukları durum Temelkuran'ın değil sistemin suçuydu, ama yine de eski ve temel bir soru.
Belki teori ve solcular bunu Stockholm Sendromu'na bağlıyordur, ama benim başka açıklamalarım var. Birincisi, Tülay Hanım kendi imkanlar ufkuyla işvereninin önünde uzanan imkanlar ufkunu karşılaştıramaz, çünkü benzer tecrübeler yaşamamıştır. Başka bir deyişle, ne kaçırdığını bilmiyordur. Hayalleri de, kendisi için mümkün gördükleriyle sınırlıdır. Belki de işvereninin yaşadığı türlü çeşitli üzüntülere şahit oluyor, ona acıyordur. Tülay Hanım Ece Hanım'dan daha mutlu bile olabilir.
İkinci sebep ise şu: Geçen senenin sonunda Roberto Mangabeira Unger'ın Passion isimli makalesinden söz etmiştim. Unger orada diyordu ki, yüz yüze ilişkiler sadece çıkara dayalı olamaz, zamanla insanın içinde mutlaka bir duygu uyandırır. Eğer karşınızdaki kötücül birisiyse onu sevmezsiniz, iyicil birisiyse belki arkasından konuşursunuz, kızarsınız ama bir yandan da seversiniz. Belli ki Tülay Hanım da Ece Hanım'ı seviyor. İnsana dayanma ve uyum sağlama gücünü veren arkadaşlarının ve başkalarının onda uyandırdığı sevecenliktir. Sınıfı, işi ne olursa olsun herkese. Bunu anlamak için akşamları bizim ofise gelen temizlik görevlilerinin birbirleriyle şakalaşmalarına, dertleşmelerine kulak vermek yeter. Bizim dertleşmemize, şakalaşmamıza da.
Ancak konuyla doğrudan ilgili olmasa da Amartya Sen'in neredeyse her yazıda, bıkıp usanmadan tekrar ettiğim argümanını yine söyleyeceğim: Tülay Hanım'ın mutlu olmayı ve işverenini sevmeyi başarması, onun ve çevremizdeki insanların çoğunun hakettikleri imkanlara sahip olmadığı gerçeğini unutturabilecek bir bahane olamaz.
Tabii pek kimse Temelkuran'ın sorusuna cevap vermeye kalkışmadı çünkü herkes kafayı onun yazılarında savunduğu değerlerle yaşam tarzı arasındaki farka takmıştı. Orta sınıf hayatında yazılarında anlattığı acıları, çileleri anlıyor, hissediyor olamazdı, sadece bunları anlayan ve hisseden, bunlara öfkelenen biri olma fikrini seviyor olmalıydı. Zaten şu Sınıfsız Domates yazısında da başını belaya sokan aşırı duygulu üslubunda da bir... aşırılık vardı. Tekrar edildikçe baygınlaşıyordu.
Bana sorarsanız Temelkuran gerçekten öfkeleniyor, utanıyor. Bu utancı ona yaşatan durumlar, haksızlıklar ortadan kalksın istiyor. Herhalde yazılarının bunları ortadan kaldırmayacağının da farkındadır, ama bunları yazmak, içini dökmek zorunda kalıyor. Yeteneği tartışılabilir, ama ben bu kadarının içtenliğini biliyorum.
Saturday, August 20, 2011
Dondurma
Ben Amerika'dayken (!) kızmıştım Danimarkalı karikatüristlere. Sonra İngiltere'ye gelip bir panel dinledim, konuşmacılar diyorlardı ki herkesin her alındığını sansürlemeye kalkarsak işin içinden çıkamayız. Üstelik neden herkes dindarlara tolerans göstermek zorundayken dindarların her şeye alınmaya hakkı oluyor? Hak vermiştim vermesine de, gene de alınıyordum batılıların bu duyarsızlıklarına, hiç bir işe yaramayan küstahlıklarına: Yerden yere vurmuştum Four Lions filmini. Arkadaşlarım dalga geçtiler alınganlığımla.
Geçen akşam saat yedi sularında Nişantaşı'na gittim, ağzımın tadı yoktu, bir dondurmacıya girdim bir külah dondurma alırım diye. Önümdeki yaşlı hanımı beklerken hatırladım ki Ramazan. Dondurmacı kıza sordum işler nasıl gidiyor diye, "burda oruç tutan pek kimse yoktur, merak etmeyin" dedi. Böğürtlenli ve limonlu dondurmamı alıp çıktım, ama vicdan azabından mı bilmem herkes bana bakıyormuş gibi geldi. Kendimi açık saçık giyinmişim gibi hissettim. Ama bir yandan da inat ettim: Neden onlar haklı, ben haksız olayım? Neden onlar beni ayıplarken ben onları düşünmek, canları istemesin diye tasalanmak zorunda olayım? Neden onlar haklı, ben haksız? Onlar taviz vermiyorlar, çoğunluktalar diye mi? Anladım ki içimden kızmışım, ama daha fazlası yemediği için kızgınlığımı Nişantaşı'nın dindar bir-iki sakininden çıkarıyorum. Bir tad almadan, sırf inat olsun diye bitirdim dondurmayı.
Kime mi kızmışım? Twitter'da Allah'ın ağzından komiklikler yazanı susturmaya kalkarlar. Anadolu'nun kasabalarında, şehirlerinde insanları oruç tutmuyor diye taciz ederler. Can Yücel'in mezarını kırarlar. Kim ne düşüncesini söylese kıçından anlar, galeyana gelirler. Ben bıktım bu duyarlı insanlardan, onların duyarlılıklarından. Beğenmiyorsan okuma, izleme kardeşim!
Yüz sene öncesinin kitaplarını okuduk işte lisede, hiç bir farkımız yok. Hala aynı yerde sayıyoruz, aynı konuları konuşuyoruz. Her şey eğitimde bitiyor falan derdik de, bu toplumdan daha farklı bir eğitim sistemi çıkması mümkün müydü acaba? Belki çok incelikli bir analiz olmayacak ama, Avrupalıların geçtiği hiç bir aşamayı geçirmemiş, hiç bir hakkı için mücadele vermemiş bir toplum, bundan farklı bir noktada olabilir miydi? Bundan farklı şeyler için mücadele eden bir hükümet seçebilir miydi? Gittikçe tarihin akışı karşısında çaresizliğe ve kaderciliğe kapılıyorum. Üzerinde düşünmek, daha iyisini ummak çok boşuna geliyor.
Gemisini kurtaran kaptandır bundan böyle. Ben sevdiğim kitapları okurum, sevdiğim müzikleri dinlerim, gezer dolaşırım, vaktimi sevdiğim insanlarla geçirir onların hayatını kolaylaştırmaya çalışırım, işimi gücümü düzgün yapmaya çalışırım, arada buraya yazarım ama hiç kimsenin okumadığını, hiç bir şeye faydası olmadığını bilerek, sırf yazmazsam içimde kalır diye, sırf kendim için. Başımı belaya sokmamaya çalışırım, hakkımı savunurum. Başka da hiç bir şeye karışmam. Kim kimi dövüyormuş, kim kimi öldürüyormuş, kim kimin hakkını yiyormuş, kim kimin dümen suyuna gidiyormuş öğrenmek de istemem.
Bunun da böyle olacağı başından beri belliydi.
Labels:
İstanbul life,
Türkçe,
Turkey
Sunday, July 03, 2011
Hayvanlar alemi
Ofisteki pencerem bir sürü binaya bakıyor. Binaların arasında bir sokak var, insanlar karınca gibi görünüyor. Birbirine yaslanmış, birbirinin üstüne binmiş irili ufaklı binalar da karınca tepeleri gibi zaten. Bomonti'de "Anthill" diye bir residence yapmışlar, boşuna değil.
Bazen kendimi hayatın öyle dışında hissediyorum ki. Kafam çemberin dışında, kafam bedenimin de dışında, hem etrafımdakileri hem kendimi seyrediyor. Bir rüya ya da daha doğrusu bir kabus gibi. Belki de insanlığın evriminin bu aşamasında doğmuş olmamız çok büyük şanssızlık: Aklımız gerçekten filin tepesindeki adam gibi, file söz geçirmeye çalışıyor ama sürüklenip gidiyor filin götürdüğü yere. Aklımız insanlığın, kendimizin traji-komik aptallıklarına şahit oluyor, bunların aptallık olduğunu biliyor da gene de hiç bir şey gelmiyor elinden.
Korkmaya başladım çünkü çevreme, kendime bakınca sadece içgüdüleriyle hareket eden ve bu duruma kendini tamamen kaptırmış hayvanlar görüyorum. Bugün sahilde uzun uzun yürüdüm. Kimler görmedim ki. Yavaş yavaş yürüyen bir çok çiftler gördüm. Kocaman kumpirler satanlar ve yiyenler gördüm. Boğaza atlayıp yüzenler, çıkıp gene atlayıp gene yüzenler gördüm. Küçük teknesinde gelip geçene bakıp kemençe çalan bir amca gördüm. Çöp toplayan çok yaşlı, çok ufak bir teyze gördüm. Bebek'teki cafenin önünde kırmızı Porsche gördüm. Kuruçeşme'de sonu gelmeyen değnekçiler gördüm. Türk Telekom'dan aradılar, dün Başka Dilde Aşk'ı izlemiş olmama rağmen kızcağızı kabaca savdım başımdan.
Heybesindeki sabit telefonları satmaya çalışan bir amca gördüm. Bana kızgın kızgın bağırıp durdurdu, prostat gibi dertlerini anlattı ve telefon satmak istedi. Ona sadece bozuk paralar verdim, telefon almadım. Ama yol evrene saldığınız kötücül enerjinin dönüp gene sizi bulabileceği kadar uzun. Güneşin alnında sabit telefon satıyor olmasını kendisinin ya da ailesinin zayıflığına verip vicdanımı rahatlatmaya çalışıyordum ki birden karşımda at gibi bir köpek belirdi, bana doğru koşuyor. Yolun ortasında donup "hık" diye bir ses çıkardım. Hayvan yanımdan geçti gitti. Olay da tam Suada'nın durağında cereyan ediyor, şık bir takım insanlar mütebessim seyrediyor. Kulaklıklarımı çıkardım, yerimden kıpırdayamadan etrafımızda bir tur koşup yoluna devam eden tasmalı hayvanın sahibini aramaya başladım. Sonra kıronun birini elinde kayış köpeğin peşinde gördüm. Adamın biri bağırdı, "bağlasana hayvanını!" diye. Ben kızgın kızgın bakmaktan başka hiç bir şey yapamadım, yoluma devam ettim.
Sivas olayları oldu, ne polis engellemeyi denedi, ne asker, ne başbakan. İnsanları diri diri yakanların avukatları milletvekili oldu AKP'den. Bugün Sivas olaylarını ananlara gaz bombası atıldı. Ogün Samast dolduruşa gelip Hrant Dink'i öldürdü. Kendisi çocuk mahkemesinde yargılanıyor, Hizbullahçılar tutukluluk süresi reformu sayesinde serbest. Ayşe Özyılmazel gitti Ali Taran'ın kanser hastası karısını kendisi için terketmesine izin verdi, "mutluluğu tercih ediyorum" diye savundu kendini. Benim hep akıntı, rüzgar diye tarif ettiğim şey aslında insanlığın kollektif aptallığıdır, hayvani duygularıdır. Aptallık bazen komik görünür, "memleketimden insan manzaraları" der güler dalga geçeriz. Ne eğlenceli, mineli minikli sürprizli duygulu memlekette yaşıyoruz diye seviniriz. Duygularımızla yaşıyoruz diye övünür, yaşadığımızı hissederiz. Ne sıkıcı olurdu medeni bir İskandinav ülkesinde yaşamak!
Ama bu aptallık bazen vahşet olur, bize nefes aldırmaz. Ne kadar suya sabuna dokunmasak, işimizde gücümüzde olsak da, günün birinde bir köpeğin saldırısına uğrayabiliriz.
Bu rüzgarın, akıntının karşısında durulması gerektiğini düşünenler, çaresizliğe kapılırlar. Hukukun olmadığı yerde bu aptallık dalgasından korkarlar ve hiç bir şey yapamazlar. Ama bu aptallığa kendilerini kaptırıp, onu yok da sayamazlar. Ya da belki günün birinde kaptırırlar, kimbilir.
Ofisteki pencerem bir sürü binaya bakıyor. Binaların arasında bir sokak var, insanlar karınca gibi görünüyor. Birbirine yaslanmış, birbirinin üstüne binmiş irili ufaklı binalar da karınca tepeleri gibi zaten. Bomonti'de "Anthill" diye bir residence yapmışlar, boşuna değil.
Bazen kendimi hayatın öyle dışında hissediyorum ki. Kafam çemberin dışında, kafam bedenimin de dışında, hem etrafımdakileri hem kendimi seyrediyor. Bir rüya ya da daha doğrusu bir kabus gibi. Belki de insanlığın evriminin bu aşamasında doğmuş olmamız çok büyük şanssızlık: Aklımız gerçekten filin tepesindeki adam gibi, file söz geçirmeye çalışıyor ama sürüklenip gidiyor filin götürdüğü yere. Aklımız insanlığın, kendimizin traji-komik aptallıklarına şahit oluyor, bunların aptallık olduğunu biliyor da gene de hiç bir şey gelmiyor elinden.
Korkmaya başladım çünkü çevreme, kendime bakınca sadece içgüdüleriyle hareket eden ve bu duruma kendini tamamen kaptırmış hayvanlar görüyorum. Bugün sahilde uzun uzun yürüdüm. Kimler görmedim ki. Yavaş yavaş yürüyen bir çok çiftler gördüm. Kocaman kumpirler satanlar ve yiyenler gördüm. Boğaza atlayıp yüzenler, çıkıp gene atlayıp gene yüzenler gördüm. Küçük teknesinde gelip geçene bakıp kemençe çalan bir amca gördüm. Çöp toplayan çok yaşlı, çok ufak bir teyze gördüm. Bebek'teki cafenin önünde kırmızı Porsche gördüm. Kuruçeşme'de sonu gelmeyen değnekçiler gördüm. Türk Telekom'dan aradılar, dün Başka Dilde Aşk'ı izlemiş olmama rağmen kızcağızı kabaca savdım başımdan.
Heybesindeki sabit telefonları satmaya çalışan bir amca gördüm. Bana kızgın kızgın bağırıp durdurdu, prostat gibi dertlerini anlattı ve telefon satmak istedi. Ona sadece bozuk paralar verdim, telefon almadım. Ama yol evrene saldığınız kötücül enerjinin dönüp gene sizi bulabileceği kadar uzun. Güneşin alnında sabit telefon satıyor olmasını kendisinin ya da ailesinin zayıflığına verip vicdanımı rahatlatmaya çalışıyordum ki birden karşımda at gibi bir köpek belirdi, bana doğru koşuyor. Yolun ortasında donup "hık" diye bir ses çıkardım. Hayvan yanımdan geçti gitti. Olay da tam Suada'nın durağında cereyan ediyor, şık bir takım insanlar mütebessim seyrediyor. Kulaklıklarımı çıkardım, yerimden kıpırdayamadan etrafımızda bir tur koşup yoluna devam eden tasmalı hayvanın sahibini aramaya başladım. Sonra kıronun birini elinde kayış köpeğin peşinde gördüm. Adamın biri bağırdı, "bağlasana hayvanını!" diye. Ben kızgın kızgın bakmaktan başka hiç bir şey yapamadım, yoluma devam ettim.
Sivas olayları oldu, ne polis engellemeyi denedi, ne asker, ne başbakan. İnsanları diri diri yakanların avukatları milletvekili oldu AKP'den. Bugün Sivas olaylarını ananlara gaz bombası atıldı. Ogün Samast dolduruşa gelip Hrant Dink'i öldürdü. Kendisi çocuk mahkemesinde yargılanıyor, Hizbullahçılar tutukluluk süresi reformu sayesinde serbest. Ayşe Özyılmazel gitti Ali Taran'ın kanser hastası karısını kendisi için terketmesine izin verdi, "mutluluğu tercih ediyorum" diye savundu kendini. Benim hep akıntı, rüzgar diye tarif ettiğim şey aslında insanlığın kollektif aptallığıdır, hayvani duygularıdır. Aptallık bazen komik görünür, "memleketimden insan manzaraları" der güler dalga geçeriz. Ne eğlenceli, mineli minikli sürprizli duygulu memlekette yaşıyoruz diye seviniriz. Duygularımızla yaşıyoruz diye övünür, yaşadığımızı hissederiz. Ne sıkıcı olurdu medeni bir İskandinav ülkesinde yaşamak!
Ama bu aptallık bazen vahşet olur, bize nefes aldırmaz. Ne kadar suya sabuna dokunmasak, işimizde gücümüzde olsak da, günün birinde bir köpeğin saldırısına uğrayabiliriz.
Bu rüzgarın, akıntının karşısında durulması gerektiğini düşünenler, çaresizliğe kapılırlar. Hukukun olmadığı yerde bu aptallık dalgasından korkarlar ve hiç bir şey yapamazlar. Ama bu aptallığa kendilerini kaptırıp, onu yok da sayamazlar. Ya da belki günün birinde kaptırırlar, kimbilir.
Labels:
İstanbul life,
Real world,
Türkçe,
Turkey
Saturday, May 28, 2011
"...birden bana bütün alem, kapıları hep birbirine açılan sayısız odalı bir saraymış gibi geldi. Bir odadan diğerine hatırlayarak ve hayal ederek geçebiliyorduk ancak, ama çoğumuz tembellikten bunları çok az yapıp hep aynı odada kalıyorduk.” Orhan Pamuk, Benim Adım Kırmızı, sayfa 464
Maida Vale'e ilk taşındığımızda emlakçının (ve eski erkek arkadaşına yakın oturmak isteyen ev arkadaşımızın) oyununa gelip asıl taşınmak istediğimiz ev boşalana kadar berbat bir evde kalmıştık. O evde geçirdiğimiz bir buçuk-iki ayı gene de mutlu hatırlıyorum. Eve Internet telefon falan bağlatmadığımızdan yakındaki Starbucks'tan bir wireless hesabı almıştık, haftasonları sırayla gidip kullanıyorduk. Sabah erkenden kalkmaya çalışıyordum, hele aklımda yazacak bir şey varsa. Maida Vale'e sonbahar çok güzel geliyordu. Hava çok güzel serinliyordu, günler kısalıyordu, yeni iş kıyafetlerimi giyip işe gidiyordum. Kırmızı apartmanlar, sararan ağaçlar, metrodan çıkınca çarpan sessizlik. Uğultuya alışınca sessizlik duyulabilen bir şey oluyordu.
Şu anda oturduğum ev çok küçük olduğu için çabucak kendimi dışarı atmak istiyorum; bugün Cafe Nero'ya giderim diye plan yapmıştım hafta içinde. Ama önce ofise gitmek gerekti ve ofiste geçirdiğim bir kaç saat o kadar canımı sıktı ki Cafe Nero'ya vardığımda içimde hiç şevk kalmamıştı. Cafe tıklım tıklımdı, tanıdıklar vardı, üstelik blogspot açılmıyordu.
Neyse demek ki Maida Vale günlerini yeniden yaşamak mümkün değil. Geçen sefer benim oralarda yaşadıklarımın burda hiç kıymeti yok yazmıştım ya. Düşündüm de, kimse bilmese, merak etmese, ben anlatamasam, belki de şu anda oralarda öğrendiklerimin, yaşadıklarımın hakkını verecek şeyler yapmasam, yaşamasam bile Washington'da, Münih'te, Londra'da geçen günler çok kıymetli. Onlar benim şehirlerim. Onları düşününce içimi bir ferahlık kaplıyor; bir süreliğine bile oralara gitmek isteyenleri çok iyi anlıyorum. Hele şu seçim öncesinde, Özgür Mumcu'nun şu yazısında çok zekice tarif ettiği aptallık çevremizi sarmış, nefes aldırmıyorken. Aptal yerine koyanlar ve koyulanlar dalga dalga üzerimize geliyorken.
Elitistim, evet. "Kendi iyiliği için" toplumu zararlı neşriyattan korumaya çalıştıklarını iddia edenler ve bunlara hak verenler hala birilerine elitist diyebiliyorlarsa, elitistim ben de. Başbakanın konuşmasında pankart açan öğrencileri, araştırmacı gazetecileri aylarca, yıllarca hapiste tutanlar demokratsa, bizim gibiler de ancak darbeci, Ergenekoncu olabilir. Hatta Silivri-Kandil hattında bir komplo kurulmuş olabilir ve YGS ile ilgili haber yapanlar da bu komplonun bir parçası olabilir. Çünkü bütün iyilikler hükümetimizden, bütün kötülükler komploculardan gelmektedir. Ama bedelini ödeyeceklerdir elbet "bakanlık listeye eşek koysa seçerim" diyen hakimlerin elinde.
İnsanları büyük, berbat fikirlere kurban etmeyelim, insan hayatı değerlidir diyecek oldu birileri. Bu temenniyi, bu hayali, bu çağrıyı bile kendilerine yontmayı bildiler. "Önce insan!," ne vadilerin önemi var, ne heykellerin, ne yer altından çıkan, ne su altında kalacak olan kap kacağın. Vasatlık imparatorluğunda güzel olan, anlamlı olan, insanın hayatına anlam katan hiç bir şeyin önemi yok.
Aslında düşünecek olursak dünyanın her yerinde birileri birilerini aptal yerine koyuyor, haksızlıklar yapılıyor. Koskoca ülkeler işgal ediliyor, başka ülkelere işkence kampları kuruluyor. Sarah Palin gibiler aday oluyor, kürtajdan falan bahsediyor, göçmenler hedef alınıyor. Bankalar kurtarılıp üniversitelerin fonları kesiliyor, BBC Türkçe kapatılıyor. Ucuza krediler verilip sonra borçlular sorumsuzlukla suçlanıyor. Stratejik senaryolar kuruluyor binlerce kilometre uzaktaki insanlar üzerine, onlara zerrece değer vermeden. Belki oralardayken de aklımız burda olduğundan farkına varmıyorduk. Ya da üstümüze alınmıyorduk olanı biteni.
Belki de özlediğim o ülkelerdeki, şehirlerdeki görüş zenginliği, ferahlığı kadar, oralardaki saf, mutlu, meraklı hallerim.
Subscribe to:
Posts (Atom)





