Showing posts with label Work. Show all posts
Showing posts with label Work. Show all posts

Tuesday, October 06, 2015

Karne

Bu ayki değerlendirmelerimiz sonucu, sıralamalardaki düşüşünün devam ettiğini üzülerek bildirmek zorundayız. Gittikçe daha da sıradan bir insan haline geliyorsun. Detaylara girmeden önce, bu karnenin tamamen kendi belirlediğin değerlendirme kriterlerine göre hazırlandığını hatırlatmak isteriz. Yani üç yıl önce belirlediğin kriterler. Diyorsan ki “benim için evlenip çocuk sahibi olmuş olmak yeterlidir, ben böyle mutluyum, kendimden de başka bir beklentim yok,” değerlendirme kriterlerini değiştirip daha olumlu sonuçlar alman mümkün olabilir. Tabii ki insan zaman geçtikçe kendini daha iyi tanır, fikirleri de değişebilir, bunda ayıp yok. İnsanın kendini bilmesi en büyük erdemdir.

Bu ay neler yaptın? Öncelikle küçük Can’ı bir ay daha büyüttünüz, tebrik ederiz. Can’la beraber tatile gittiniz ve hiç dinlenemediniz. Bir defa valiz hazırlamak tam bir gün sürdü. Beş günlük tatil için dört valiz hazırladın. Bu kadar çabanın sonunda sabah sekiz feribotuna yetiştiğinizde bir başarı kazanmış gibi hissedecektin ki, feribotun sizin gibi küçük çocuklu ailelerle dolup taştığını gördün. Bu kadar insanın senin kadar çok iş yapması, sonunda herbirinizin feribottaki onlarca aileden sadece biri olabilmeniz moralini bozdu. Sıradanlık bu kadar çaba gerektirmemeliydi, bu kadar çaba gerektiren şeyler sıradan olmamalıydı. Belki de bu ülkede en büyük başarı sıradan olabilmekti. Buradaki kadınlar şu çocukları büyütmek için harcadıkları emeği başka herhangi bir şeye yöneltebilseler... Feribot yolculuğu Can’ı koridorlarda gezdirip bir şeyler yedirmeye çalışarak geçti. Bir ara Can’ın “mem-me” diye bağırması üzerine emzirecek yer soruşturdun, ibadethanede emzirebileceğini söylediler. Çoluk çocuk ibadethanenin yerine serili halının üzerinde yatan naylon çoraplı kadınları görünce üzerine bir örtü örtüp koltuğunda emzirmeye karar verdin. Ama Can örtüden sıkıldı, emmekten vazgeçti. Tabii ki yanında getirdiğin kitapların, dergilerin kapağını açamadın. Eskiden yapabildiğin şeyleri çocuk yüzünden yapamıyor olmak ve bu fedakarlığına rağmen yine de sıradanlıktan kurtulamamak içinde bir isyan dalgası kabarttı. (Bu duygu tatil boyunca sık sık tekrarlanacaktı. ) Bütün bunlara rağmen feribotta yanınızda oturan hoş ve sıcakkanlı reklamcı kadının çocuğu olmadığını öğrenince ona acıdın.

Can gittiğiniz otelde herkesin sevgilisi oldu. Herkes Can’a gülümsüyordu, ama sen çocuğun peşinde, elinde mama kavanozu ve kaşık, yüzünde umutsuzluk ve sabırsızlık dolu bir ifadeyle geziyordun.  Üstelik tüm bunları yaparken evden uzakta geçen şu birkaç değerli günün kıymetini bilmen, keyfini çıkarman gerektiğini düşünüyordun. Bu da ayrı bir stres kaynağıydı. Mesela şu açık büfe seansları… Sana kalırsa çeşit çeşit yemeklerin gönlünce tadına bakmak en çok senin hakkındı. Ama olmuyordu, olamıyordu. Can’ın (uykusunu yemeğe denk getirebildiğiniz mucizevi bir kahvaltı dışında) oyalanması ve beslenmesi gerekiyordu. Nöbetleşe yediğiniz yemekler boğazına diziliyordu. Etrafına bakıyordun ve hıncahınç dolu yemek salonundaki yaşlı-genç insanlar ve insan yavruları sana karınca sürüleri gibi görünüyordu. Lahana dolmaları havada uçuşuyor, rokfor peynirleri yerlere düşüyordu. Şu dünyadan kâm almaktan başka hiçbir amaçları olmayan, bundan ötesini düşünmeyen karınca sürüleri. Oysa onların da hayatları zordu ve onlar da parasını ödedikleri bu açık büfeyi sonuna kadar hak ettiklerine emindiler. Belki sen de yemeğin keyfini çıkarabilsen her şey bu kadar kötü görünmeyecekti. Peki her şeyin bu kadar kötü görünmesinin sebebi senin kötümserliğin miydi, yoksa her şey gerçekten bu kadar kötüydü ve esas sorun senin bunu keyfin yerindeyken görememen miydi?

Tatilden sonra Can’ı bakıcısına emanet edip işe döndün. Kıçının üstünde oturup, öğlenleri yemeğe gidip çocuk sahibi olan diğer kadınlarla anneliğin incelikleri ve zorlukları ve bakıcılar ve kocalar hakkında sohbet edip, olmayanlara acıyıp, arada bir yalandan bir sunum hazırlamak ya da rapor yazmak için güzel bir fırsat. Sen bu işi üç yıl önce bırakmak istemiyor muydun? Hani yaptığın işin bir işe yaramadığından şikayet ediyordun? O patronluk tasladığın, kamerayla gözleyip elverişli zamanlarda uyardığın bakıcınla temizlikçin hiç değilse bir iş yapıyorlar. Hani o çalıştığın şirketin ortağı olmakta bile gözün yoktu? Hani o tıklım tıkış asansörlerin içindeki herkes karıncalar gibiydi (herkesi karıncaya benzetiyorsun!), kendilerini kaptırmışlardı, her şeyi otomatik yapıyorlardı, bir tek sen kendini kaptıramamıştın da her şeyi olduğu gibi görüyordun, ama kimse bunun farkında değildi, bir ajan gibi… Tabii iyi bir proje gelse de biraz pohpohlansan bütün bu düşünceler yok olurdu, böyle oyunbozanlık yapmazdın.

Bari boş zamanlarında sana anlamlı gelen (en azından üç yıl önce anlamlı geldiğini söylediğin) bir şeyler yapsan, okusan, yazsan? Ama bütün yaptığın Instagram’a girip bilinçsizce fotoğraflara bakmak. Modern dünyanın uyuşturucusu bu. Güzellik bağımlılık yapıyor ama sahip olamayınca acı veriyor. Aslında senin için önemli olmadığını iddia ettiğin şeyleri, mesela güzel bir vücudu ya da elbiseyi ya da tekne tatilini ya da altında “dünyanın en iyi, en düşünceli kocası bana nasip oldu!” yazan bir adamı karşında görüverince kıskanıyorsun, kendine acıyorsun. Halbuki aklına fırsat versen, sana bu fotoğrafların gerçek olmadığını (çünkü kimse IDO feribotunda ya da ofisinin tıklım tıkış asansöründe çektiği fotoğrafları Instagram’a koymuyor; saklananlar gösterilenlerin gerçekliğinden çalıyor), bu resimleri koyanlarla yarışa girmenin aptalca olduğunu, senin için (aslında herkes için) esas mutluluğun başka yerlerde olduğunu anlatacak. Ama yorgunsun, bu duygularla baş edecek gücü bulamıyorsun.

Yorgunluk sana normalde yapmayacağın başka şeyler de yaptırıyor. Mesela gecenin 11’inde Can’ı uyutmaya çalışıyorsun. Can yatağına konunca uyumaya alışkın değil, ya memede uyuyacak ya da evde bu iş için aldığınız arabada. Mehmet televizyonun karşısında uyumuş, sende de artık emzirecek takat yok, zaten bu saatte süt de yok, arabayı bir ileri bir geri sallayıp duruyorsun. Can’ı uyutmuş olmak günün son başarısı olarak hanene yazılacak, az sonra sen de diğer koltuğa uzanıp Instagram’a bakarken uyuyakalabileceksin. Oyalanmak için gözünün ucuyla tartışma programında konuşan meymenetsiz adamlara bakıyorsun. Söyledikleri ne kadar boş... Birden varislerin sızlıyor ve Can’ı yatağına koyma vaktinin geldiğine karar veriyorsun. Arabadan alırken mızmızlanıyor, kucağında debeleniyor ve yatağa bıraktığın anda ağlamaya başlıyor. Sırtını sıvazlıyorsun, kâr etmiyor. O anda günün hâlâ bitmemiş olduğu ve henüz koltuğa yatıp uyuklayamayacağın gerçeği, sana dayanılmaz geliyor. Sabrın taşıyor. Mehmet’e sesleniyorsun. Mehmet kalkıyor ve “beceriksiz, uyutamadın mı” diyor. (Şu anda konumuz sen olduğun için Mehmet’in hıyarlıklarına girmiyoruz ama kendi karnesinde yaptığı yanlışları kısaca açıklamaya çalıştık, malum uzun metinleri okuyamıyor.) O anda sende şalterler atıyor. İkisinin de hayatını nasıl mahvettiklerinden girip, asıl beceriksiz ve düşüncesizin Mehmet olduğundan çıkıp, bağırıyorsun da bağırıyorsun. Mehmet’i üzmek, kırmak istiyorsun. Çocuk korktu, ağlıyor. Hatta Mehmet de korktu. Komşular duymuş olabilir. En çok da alt kattaki piyanist kızdan utanıyorsun çünkü o genç, yetenekli, bütün zamanını alan bir çocuğu, kocası ya da kendisine anlamsız geldiği halde bırakamadığı kurumsal bir işi yok. Evde olduğu zamanlar uzun uzun piyano çalıyor.

Herkesle aynı şeyleri yaparak herkesten farklı olamazsın. Kendi sosyo ekonomik düzeyindeki yüz yetmiş bin sekiz yüz on üç kadın içinde, kendi seçtiği kriterlere uygun bir yaşam sürebilmek bakımından doksan sekiz bin alti yüz elli yedinci sıradasın. Geçen aya göre bin üç yüz altmış dört sıra düştün. Ya değerlendirme kriterlerini, ya da alışkanlıklarını değiştirmen gerekiyor. Sana bol şans diliyor, yanaklarından öpüyoruz.

Thursday, May 28, 2015

Sahi ben kimdim?

“‘Çocuk sahibi olmanın hayatın anlamını sorgulamaktan kaçınmanın en iyi yolu olduğunu ve varoluşsal arayış için kusursuz bir geçici önlem olduğunu’ fark etmemizi sağlıyor Maier.” – Radikal Kitap, Ebeveynliğin Karanlık Yüzü (Corinne Maier’ın No Kids: Çocuk Yapmamak için 40 Neden kitabının eleştirisi, 11.03.2015)

“Bir çocuğun, anne babası iyi anne/babalık yaptığı için değil, o insanlar oldukları için mutlu olması, özel hissetmesi gerekir...” Nihan’ın bir yazısından

“[Kayıp Kız ve Kevin Hakkında Konuşmalıyız], evlilik ve çocuk doğurma yaşlarına gelen kadınları bekleyen keşif ile ilgili: Önemli olan şey dikkatle yarattıkları ve şekillendirdikleri kimlikleri değildi, önemli olan bütün bunların çocuklar ve erkekler için feda edilmesiydi.” Elif Batuman, Evlilik adam kaçırmadır, New Yorker, 10 Ekim 2014.

Annelik ve evlilikle ilgili sorumluluklar zamanımın çoğunu alıyor. Hayatımın ilk yirmi sekiz yılında evlilik ve çocuk sahibi olmaya hazırlık sayılabilecek hiçbir şey yapmadım. Çok mecbur kalmadıkça ev işi yapmadım, yemek yapmadım, çevremde bebekler ve yeni anneler yoktu. Hatta hayatımda hiç bebek tutmamıştım, bu konularda hiçbir şey okumamıştım. Evlenmem ve çocuk sahibi olmam gerektiğini, bunların hayatımı öngöremediğim biçimlerde zenginleştireceğini ve beni hayata bağlayacağını düşünüyordum, ama özellikle çocuğun ne kadar çok emek istediği, hayatımı ne kadar değiştireceği konusunda hiçbir fikrim yoktu.

Şu anda zamanımın çoğunu kısa süre önceye kadar nasıl yapılacağını bilmediğim işleri yaparak ve çocuğun bakımı için gerekli olmasa belki de bu kadar sık görüşmek istemeyeceğim insanlarla görüşerek geçiriyorum. Bunun iyi ve zor yanları var. Bedenen ve zihnen yoruluyorum, çocukla ilgili endişeleniyorum, bakıcı hanımla uğraşıyorum, kitap okumaya, film izlemeye, yazı yazmaya, sergilere gitmeye, seyahat etmeye, eşimle ya da arkadaşlarımla gezip tozmaya fırsatım ve takatim yok. Tüm bunları yapamadığım için bunaldığım oluyor. Bir yandan da çocuk sahibi olmak, duygusal açıdan tatmin edici bir şey. Daha önce yaşamadığım mutluluğu ve sevinci yaşıyorum, bazen çocuğa bakınca inanamadığım oluyor, yeni işlerin altından kalktığım için gurur duyuyorum. Annenin ve babanın sadece çocuğun hatırına değil, kendileri için, bu anları ve duyguları yaşayabilmek için çocukla birebir ilgilenmeleri, çok vakit geçirmeleri gerektiğini düşünüyorum. Hatta yorgunluk, duygusal tatmin ve sorumluluk duygusu birleştiğinde, yeni hayatımın bana yettiğini, eski zevklerimin vakti ve parası olan hipsterların oyalanmak için icat ettiği, şımarıkça eğlenceler olduğunu sanıyorum. Oysa iyi bir kitap okumaktan, film izlemekten, yeni bir şehri gezmekten, iyi bir yazı yazmaktan duyulan mutluluk gerçektir ve değerlidir. Sıradan bir yaşam olağanüstüdür, ama olağanüstü bir yaşam da olağanüstüdür.

İşe dönme vakti yaklaştığında bir ara dönmemeyi düşündüm, çünkü işimin, çocuğu bırakıp da ayıracağım vakte değmeyeceğini düşünüyordum. Sanırım işinden kazandığı paraya acilen ihtiyacı olmayan ve çalışırken entelektüel tatmin arayan ve bulamayan ya da zaten düşük maaşla çalışan pek çok annenin yaptığı bir sorgulama bu, çoğu anne de sonuçta işini bırakmaya karar veriyor. Toplumun da ayıpladığı bir karar değil bu, çünkü kadından aile hayatı dışında bir alanda gerçek bir varlık göstermesi beklenmiyor. Kadınlar iş hayatının mücadelesinden ve piyasanın kendilerine biçeceği değeri görmekten böylece kaçınabilmiş oluyorlar.

Uzun süreden sonra bebekle İzmir’e gittik. Oraya gidince, erkeklerle ilgili dertleri olmasına ve yalnızlığı sevmemesine rağmen evlilik ve annelik konusunu çok kafaya takmayan, okulda ve işte başarılı olmaya çalışan, akıllı olduğunu düşünen, okumayı-yazmayı seven kızla karşılaştım. Bu kız için verilen emekleri hatırladım. Bu kıza sahip çıkmaya karar verdim. Bir kadının işine ve ilgi alanlarına, yani anne olmadan önceki hayatına sahip çıkması çok önemli. Bunun çalışmaktan kazanılacak parayla, bu paranın çocuğa harcanacak olmasıyla filan hiç ilgisi yok.  Kendimize çalışmak, uğraşlarımıza vakit ayırmak için bahaneler bulmamıza gerek yok. Bizim hayatımız, kendimize harcadığımız emek, becerilerimizi kullanabileceğimiz alanlar, bizi mutlu eden uğraşlarımız kendi başına önemli ve değerli. 

Wednesday, March 25, 2015

Sıradanlığın olağanüstülüğü

İnsanların, onu geçtiklerinde ideallerine göre yaşamadıkları için artık yerinmeyecekleri, yaşadıkları hayatın beğenmedikleri taraflarının geçici olduğuna, aslında çok daha fazlasını yapabilecek potansiyele sahip olduklarına, daha güçlü/dirayetli olabildiklerinde kendilerine yakıştırdıkları gibi davranabileceklerine, büyük ve kalıcı eserler bırakabileceklerine olan inançlarını geride bıraktıkları bir sınır, bir eşik olmalıydı bana göre. İnsanların hiç değilse bir kısmının hayatında vardı böyle bir eşik. Bu insanlar ya bu eşiğin gerisinde, ya da ötesinde yaşıyor, bu eşiği aşanlar kendilerini yaşadıkları hayata kaptırabiliyordu. Buna kabullenme de deniyordu. Belki de o eşiği aşanlar, henüz kendi değer yargılarını oluşturmadıkları için etraflarına mutlulukla uyum sağlayabildikleri, sevilen bir çocuk, başarılı bir öğrenci olmaya gönül rahatlığıyla çabalayabildikleri o masum çocukluk günlerine geri dönüyorlardı. Bütün bu sorgulamaları hiç yapmadan neyin doğru olduğunu bilen “sıradan” insanların hayatına benzer bir hayat kurabilmişlerse, kendilerini şanslı sayıyor, aslında böyle bir hayatın ne kadar zor olduğunu, ne kadar emek istediğini, mutlulukla dolu olduğunu ve bu yüzden çok değerli olduğunu ve özellikle bizimki gibi üçüncü dünya ülkelerinde pamuk ipliğine bağlı olduğunu (Allah korusun) anlıyor, böylece o eşiği bir daha dönmemek üzere gerçekten aşmış oluyorlardı. Böylece büyümüş oluyorlardı. O zaman milyonlarca ev gibi olan evlerinin içindeki dünyayı her gün yeniden kuruyor, milyonlarca çocuk gibi olan çocuklarını olağanüstü buluyor ve çok seviyor, milyonlarca iş gibi olan işlerinin gerektirdiği zeka pırıltılarını farkedip şevkle yapıyorlardı. O zaman milyonlarca evin, ofisin içinde yaşanan hayatın kendilerininkine benzediğini, insanların benzer şeyleri isteyip benzer şeylerden korktuklarını, milyonlarca çocuğun (ve insanın ve hayvanın ve güzel ve savunmasız olan her şeyin) kendi çocukları gibi güzel ve savunmasız olduğunu, her hayat için ne kadar emek harcandığını ve her hayatın ne kadar değerli olduğunu anlıyorlardı. O zaman dünyayı, yaşamaya ve sevgiyle bağlandıkları canlıları yaşatmaya uğraşan canlıların döndürdüğünü, hayatın anlamının da yaşamak ve birbirini yaşatmak olduğunu anlıyorlardı. Bunu anlayınca hem şükrediyor, hem de hayatı ucuz bir şey gibi görenlerden, duraksamadan başkalarının canını, hakkını alabilenlerden daha içten nefret ediyorlardı.

Ben bu eşiği anne olunca geçtim.

Sunday, January 04, 2015

Brave new world

Aldous Huxley's Brave new world is one in which everyone is superficially happy. Everyone is content with their occupation, because they are genetically engineered to have just the right "skill set" for the job they are destined to be doing. They have no families (embryos grow in bottles) and their sexual desires are fulfilled quickly, so that they don't develop strong emotions for anyone. Some evenings they attend the 'solidarity service,' which starts as sort of a religious gathering and culminates in an orgy. In their free time they play communal sports, which require expensive gear, or watch 'feelies,' which are basically movies that allow you to feel the action on the screen via electrodes attached to your hands. And they question neither their social standing nor the moral value of any of this, because as small children they are conditioned to believe that everything is as it is supposed to be. Despite all this, if they feel less than happy for any reason, they can take a drug called soma, which has no adverse side effects. Not immediately, anyway.

In this civilization, people, objects and the pleasure you derive from them have no meaning beyond themselves.

There is a reservation where civilization hasn't reached; you can think of it as a crowded, filthy, smelly underdeveloped country. A young man from there, the Savage, who has grown up with a mother, local religious teachings and Shakespeare, is "conditioned" entirely differently. He has strong moral values, more refined tastes and attachments; he values solitude and hard work and suffering as a welcome price to pay for meaning and real happiness. When he is taken to the brave new world for an "experiment," he becomes miserable.

The civilization described in the Brave new world has some parallels with our lives: a stronger resemblence to the lifestyle of the 20- and 30-somethings in western societies, but if we just take the distinction between superficial and deeper happiness as the main point of the book, then it applies to vast populations who seek happiness (or at least, distraction) in shopping and cheap entertainment (including social media and messaging). The display of strong emotions are discouraged at work and at home, and people are advised not to become too invested in anyone or anything lest one develops strong emotions. People remain detached even from their children, who are raised by nannies.

But I agree with the Savage that there is a deeper kind of happiness, which can only be achieved through hard work and time invested in something or someone. You don't know what it feels like until you put in the time and the effort, so it is easy to underestimate it. This is because you don't know how it is to understand or discover something as you do research and write, you don't know how it is to come across a beautiful passage in a long book or feel really connected with a friend, your husband or your child. And you don't know when or if you'll ever feel like that. You'll only know once you put in the time and the effort, when you are already too invested, when you've already developed strong emotions.

Saturday, October 26, 2013

In praise of emotions at work

In the corporate world, the display of emotions, especially the negative ones, is frowned upon. If someone did something that made you angry, or if you simply think they are doing "the wrong thing," you don't tell them anything, unless, well, they are reporting directly to you. On the spot you hide your anger for that person and their decisions and act as if nothing happened. What you do next depends on your power relative to that person. You might have to wait it out and do nothing, which is often the case. Or you might start lobbying against that person behind their back, hoping that someone stronger will tell them off. 

As you hide your emotions and opinions and as a consequence your emotions and opinions end up having no consequence whatsoever, having emotions and opinions ceases to appear rational. You start not caring, and you just do what you are told to do, just for the money and the benefits. You are probably too busy anyway, the next project washes away the remains of any feelings you had just a few days ago, convincing you that they were trivial anyway. Then you become a "resource" in the true sense of the word, not human but simply a means of production. You keep your mouth shut until you rise up high enough in the company. But by then you probably have already acquired and internalized the values of the company anyway, including an impatience for young people's opinions and grievances.

While the job market leaves no option to white collar employees but that kind of existence, I think the companies and their executives lose out, as well. Imagine a simple relationship between two people and how much each person can learn from the other's way of looking at things, their priorities, their values. The way we produce offspring should give people an idea: The product is stronger when it incorporates different opinions, different values, and dare I say, more pieces to the reality of the world, the "truth."

Here's a line from Madonna's song, the Power of Goodbye: "Pain is a warning that something is wrong." Even if you can't do anything about them yet, don't discount or overlook or trivialize your emotions. They are a signal. People may tell you something is not important, but if you think it is important, then it is important. That's the only way you can preserve your character and still have your own opinions and feelings a few years from now. 

Saturday, March 16, 2013

Kadınların seçimi

Amerikalı iki başarılı kadının kadınların neden üst düzey görevlere gelemediği ile ilgili tartışması çok ilgimi çekiyor. Princeton Üniversitesi'nde öğretim üyesi olan Anne-Marie Slaughter, oğluyla daha çok vakit geçirebilmek için Amerikan Dışişleri Bakanlığı'ndaki üst düzey görevinden ayrılmasının ardından bu konuya kafa yormaya başlamış. The Atlantic'te çıkan makalesinde, kadınların bir yandan ailelerine "yeterli" zaman ayırırken diğer yandan üst düzey görevlere gelmek ve bu görevlerde kalmak için gerekli zamanı bulmalarının ne kadar güç olduğunu anlatıyor. Bu durumda işverenlerin kadınlara daha esnek çalışma koşulları ve esnek çalışmanın dezavantaj oluşturmayacağı bir kurumsal kültür sağlaması gerektiğini savunuyor. Buna karşılık Facebook'un COO'su Sheryl Sandberg, kadınların yükselememesini yeterince hırslı ve dirayetli davranmamalarına bağlıyor. Sandberg'in Lean In isimli kitabını okumadım, ama anladığım kadarıyla kadınların kendi kendilerinden beklentilerini toplumun beklentilerinin seviyesine indirdiklerini, bu yüzden de yeterince mücadele etmediklerini söylüyor.

Slaughter'ın argümanına temel oluşturan önemli bir varsayım var: Pek çok kadının değer sistemi, erkeklerinkinden farklı. Bunun nedenlerinin toplumsal mı, biyolojik mi olduğu ve bunun iyi mi, kötü mü, yoksa kadınların bin bir zorlukla elde ettiği kazanımlara ihanet mi olduğu sorularını bu seferlik bir kenara bırakalım. Böyle bir kadın evlenip çocuk sahibi olduğunda her gün çalışmaya ayırdığı uzun saatlerin fırsat maliyeti büyüyecektir. Bu durumda da işinden ve iş ortamından elde ettiği maddi-manevi tatmini; çalışma saatlerini çocuklarından ayrı geçirmenin sıkıntısı, günün geri kalan saatlerinin telaşı ve bakıcı, temizlikçi gibi yardımcıların maliyetleri ile karşılaştırıp hangisinin daha ağır bastığına karar vermesi gerekecektir. Bu durumdaki bir kadın işvereninden çalışma koşullarının iyileştirilmesini/esnekleştirilmesini talep edebilir veya kendisini daha çok tatmin eden/hayatını daha az zorlaştıran bir başka işi seçebilir. (Her ne kadar ev kadınlığının bazı kurumsal işlerden çok daha saygın olduğunu düşünsem de, çalışmayı büsbütün bırakmak seçeneğini sürdürülebilir görmediğimden üzerinde durmuyorum.) Slaughter'ın savunduğu tarzdaki kurumsal değişiklikler ancak daha çok kadın bu pazarlığı yapabilirse gerçekleşecektir. (Sanırım kadınların bu konuda pazarlık yapma hakkını kendilerinde görmesi Sandberg'i de mutlu ederdi.)

Tabii ki orta-üst düzey yöneticilerin ve maddi durumu görece iyi kadınların pazarlık gücü daha yüksek olacaktır. İşverenlerin iyi donanımlı kadınları işe alım sırasında da, böyle bir pazarlık sonucunda da gözden çıkarmaları öyle çok kolay değil. Kadınların kendi değerlerinin farkına varıp, başları kesilmiş tavuklar gibi koşturmak yerine kendileri için en uygun şartları elde edebilmek için mücadele etmeye başlamaları gerekiyor.

Sunday, December 16, 2012

Yağmurlu bir gün

Yaratıcı Yazarlık Atölyesi Ödevi:

Başlangıç ve son kimi zaman aynı noktada buluşur.

Kahramanımız yeni bir şehirde yeni bir hayata başlıyor. Tanıştığı insanlar onu şaşırtıcı bir çabuklukla aralarına alıyorlar. Geçici bir süre için de olsa yalnız olmamanın keyfini çıkaran kahramanımız çok yakın bir gelecekte her şeyin tersine döneceğini biliyor. Daha önce olduğu gibi... Sonra başka bir şehirde yeniden başlayacağını da biliyor... Buna rağmen içinde bir umut var.

Bu kahramanın öyküsünü yazarak onun kaderini değiştirebilir misiniz?
1.
Kapıyı açıp da kararsızca yağan yağmurla, ıslak sokakla karşılaşınca şemsiyemi evde bıraktığımı farkettim. Zaten geç kaldığım için bu durum bir an dünyanın sonu gibi geldi. Bu hep başıma geliyordu; o kadar aceleyle hazırlanıyordum, aklımda unutmamam gereken o kadar çok şey oluyordu ki, şemsiyeyi hep unutuyordum. Yukarı koşup ayakkabılarımı çıkarmamak için upuzun bir adım atarak şemsiyeye uzandım.
Sokakta hızlı hızlı yürümeye başladım. Sokaktaki tek renk inşaat halindeki iki binada çalışan işçilerin üzerindeki fosforlu yeleklerle sokağın sonundaki binaların balkonlarından, sokak lambalarının direklerinden sarkan çiçeklerdi. İskelelerin altından geçip sola döndüm: Şarapevi, güzellik salonu, kuru temizlemecim. Buradan da ilk sağa dönülüyordu ve bu yolun ana caddeyle kesiştiği köşede Baker Street istasyonu vardı. Sokaktaki nalburların, galerilerin, küçük otellerin önünden koşar adım geçiyordum. Daha şimdiden alnımda, sırtımda, koltukaltlarımda bir ter buğusunun oluştuğunu hissediyor, bugünün, bütün bir günün bu hisle nasıl geçeceğini kara kara düşünüyordum. Yağmurla karşılaşınca duraklayıp şemsiyelerini açmaya çalışan insanların arasından aşağıya indim. Çantamın içinden cüzdanımı çıkarıp turnikenin yanındaki okuyucuya uzattım. Turnike neşeli bir ses verip yeşile döneceği yerde bozuk bir zöööt sesi çıkardı. Tekrar denedim, değişen bir şey yok. Kartımın kredisi bitmişti ve yeni kredi yükleyebileceğim makineler caddenin öte yanındaydı. Yüzümden ateş çıkıyordu artık; yağmurluğumun altında gömleğimin, ayakkabılarımın içinde çoraplarımın ıslaklığını hissedebiliyordum. Söylene söylene  şemsiyelerini kapatmaya çalışan insanların arasından yeryüzüne çıktım. Yağmur biraz daha hızlanmıştı sanki, kırmızı ışıkta bekleyen araçlar hareket etmek üzereydi. Hiç sevmediğim halde alt geçitten geçmeye karar verdim. Alt geçitte su birikintileri, keskin bir sidik kokusu ve yere serdiği kartonların üzerine yığdığı bir sürü çanta ve torbanın arasında kendinden geçmiş gibi duran evsiz bir adam vardı, tam ben geçerken homurdandı. İstemeden adımlarımı hızlandırdım.
Platform da, trenler de o kadar kalabalıktı ki öbek öbek insan arasından ancak ikinci trene binebildim. Camlar buğulanmış, su damlaları buğunun içinde yollar yapmıştı. Kayan kapılar arkamdan zar zor kapandı. Vagonun sıcak, nemli havasında değil kıpırdanmak, soluk alıp vermek bile güçtü. Tren gıcırtılar içinde yavaşlıyor, sık sık tünellerde duruyor, sonsuzluk gibi gelen birkaç dakika sonra yola devam ediyordu. Acele etmenin faydası yoktu, teslim olmuştum. Ne yağmurluğumu çıkardım, ne de çantamdan kitabımı. Kapıya yaslanmış halde etrafıma bakmaya başladım. Koltuklarda oturmuş ya da demirlere tutunmuş gazete okuyan, cep telefonlarıyla uğraşan, benim gibi kıpırdayacak yeri olmadığı için gözleri koltukların üzerindeki reklamlara takılmış, gövdesi bir yerlere asılmış ya da yaslanmış duran insanlara baktım. Bütün bu yaptıklarımızda, koşturmacamızda hiç bir mana göremedim. Acaba onlar görebiliyorlar mı, arıyorlar mı diye merak ettim. Belki de şu vagondaki herkesin kafasının içinde binbir tilki dolaşıyordu da, gizli ajanlar gibi hiç birimiz belli etmiyorduk.
Vazgeçmedim, düşünmeye devam ettim. Şu vagondakiler, platformlardakiler ve sokaktakiler, hepimiz aynı gemideydik. Yapabileceğimiz tek şey birbirimizin, birilerinin hayatını kolaylaştırmak olabilirdi. Bana anlamlı gelen tek ihtimal bu oldu.
2.

Kız Kulesi manzaralı toplantı odasının önünde iki sekreter oturur. Elimde çantam, şemsiyem, binaya giriş kartım, üzerimde iri yağmur damlalarıyla lekelenmiş pardesüm, ter ve yağmurdan sönüp başıma yapışmış saçlarımla kapıdan girince acıyarak baktılar. Bu görüntüye alışkındılar. Daha görmüş geçirmiş olanı eliyle bir işaret yapıp yanına çağırdı.
“Elindekileri bırak istersen,” dedi.
Tabii ya der gibi hak verdim. Şemsiyemi, pardesümü onlara verdim. Çantamın içinden küçük not defterimle kartlarımı çıkardım, ama kalem bulamadım. Bana kalem verdiler. Genç olanı  teklifsizce ufak, sarı plastik çerçeveli bir el aynası uzattı. Yüzüme gözüme baktım, kaşlarımı düzelttim. Biraz da onları memnun etmek için abartılı hareketlerle ceketimi çekiştirdim, hafifçe yana dönmüş eteğimi çevirdim. Memnun olup gülümsediler.
Gözlerimin toplantı odasının karanlığına alışması vakit aldı. Jaluziler indirilmişti, dışarının gri ışığı içeriye ancak parlak şeritler halinde girebiliyordu. Şirketimizin ortakları Selim ile Ahmet Beyler sırtları kapıya dönük oturmuşlar, geniş pencerelerin önünde oturan misafirlerimizin yüzlerini ise karanlıkta seçmek kolay değil. Patronlarıma selam verip misafirlere yöneldim, yerlerinden doğruldular. İki genç adam; birisi ufak tefek, küçük kare suratlı, renkli gözlü, diğeri daha iri yarı, kel ve yüzünde öbürüne kıyasla saf bir ifade var. El sıkışıp kart değiş tokuş ederken en sevimli gülümsememi takındım.
Toplantı masalarında önemli olan genelde kimin haklı, kimin haksız olduğu değil, kimin güçlü, kimin güçsüz olduğudur. Karşımızda oturan çocuklar haklıydılar, yazdığımız raporda onların bankalarından bahsetmeyip halihazırda müşterimiz olan rakiplerine övgüler sıralamamız pek hakkaniyetli olmamıştı. Ama telefonda bana en kurumsal sesiyle yaptığımız yanlışı telafi etmek zorunda olduğumuzu söyleyen adam, şimdi karşımızda süt dökmüş kedi gibi oturuyordu. Endişeye mahal yoktu.
“Nereden buldun bilgileri sen Pelinciğim? “ diye konuya girdi Selim Bey.
“Aslında ben değil, asistan arkadaşımız bulmuştu. Kendisi ayrıldı ama ayrılmadan önce bütün kaynaklarını bir dosyada toplayıp bize bıraktı. İtimat Bankası’nın yayınladığı bilgiler herhalde bunlar…”
“Bak iyi araştırma yapmıyoruz. Bereket Bankası’nın da raporlarına bakmak lazım. Ama beyler, şimdi siz hazır buradayken bize biraz kendinizden bahsedin.”
Beni telefonda azarlayan Kağan Buğra bey sanki iş mülakatındaymış gibi anlatmaya koyuldu. Basında gördüğümüz en önemli projelerin finansmanını onlar sağlıyorlarmış. Bazı verilere göre lider kendileriymiş, bazı verilere göre İtimat Bankası. Selim Bey bir el hareketiyle çocuğu susturdu.
“Bakın, ben şimdi bu piyasada bir boşluk, bir ihtiyaç görüyorum. Güvenilir veri yok. Gelin biz bir rapor yayınlayalım. Sizden rakamlarınızı alalım, İtimat’tan alalım, diğerlerinden alalım…”
Kel çocuk ta göğsünden yükselir gibi görünen bir heyecanla gülümsedi.
“Bilemezsiniz bu bizim için ne kadar önemli,” dedi. “Biz kendimizi anlatmaya çalışıyoruz ama sizin gibi bağımsız bir kuruluşun yayını çok faydalı olacaktır.”
Bu çocuğun işvereni bu gönülden bağlılığı hangi prim paketiyle, hangi yan haklarla elde etti acaba? Bana kalırsa işin sırrı işverende değil, şu çocuklarda. Profesyonellik performans göstermekle, rol yapmakla alakalıdır. Ama bu aslında sadece asgari standartların sağlanmasına yönelik bir son çaredir. Elbette her işveren çalışanlarının içten gelen bir coşku ve bağlılıkla çalışmasını tercih eder.
“Şu son zamanlarda çeşitli konferanslara katılıyorum. Fırsattan istifade onlardan da biraz bahsedeyim…” Selim Bey konuyu değiştirmişti. “Stirling Bankası’nın sunumlarına rastlıyorum. Çok ilerici projelerden bahsediyorlar. Akıllı şehir konsepti mesela… Önümüzdeki yirmi yıl içinde şehirlerde yaşayan nüfus çok daha artacak. İnsanlar kendi elektriklerini kendileri üretecek, şebekeye satacak. Sizin bu alanda çalışmalarınız var mı?”
“Biraz erken Türkiye’de bunları konuşmak için…”
“Hayır, hayır, öyle demeyin. Dünyayı takip etmek, bu konulara kafa yormak çok önemli…” 

3.
Her yanı camla kaplı restoran ufak bir meydana bakıyor. Biz gelirken yağmur durmuştu, şemsiye açmamıza gerek kalmadı. Şimdi tekrar çiselemeye başladı. Öğle arasına çıkmış insanlar hızlı hızlı geçiyorlar şimdi. Karşımdaki adam aynı Abdülcanbaz gibi köşeli bir insan. Yüzü köşeli, siyah takım elbisesi içindeki vücudu köşeli, hareketleri keskin ve köşeli. Kucağından mendilini alıp ağzını sildi, mendili masaya koydu, halinden memnun bir gülümsemeyle sandalyesinde kaykıldı.
“Ben sana kartvizitimi vermiş miydim?” dedi elini cebine atarak. Cüzdanından bir kartvizit çıkardı. “Bak ş harfini s diye yazmışlardı. Hepsini geri gönderdim, yeniden bastılar.”
“Çok şıkmış. Bu pütürlü kağıtlar güzel oluyor. Benim yanımda yok maalesef.” Cüzdanıma koydum kartviziti.
Kısa bir sessizlik oldu. Ben hala balığımı ve haşlanmış patateslerimi yiyordum.
“Geçenlerde bir filme gittim, Köprüdekiler diye, film festivalinde.”
“Aa, ben de gittim ona,” dedim sınavda bildiği yerden soru çıkan öğrencinin mutlu heyecanıyla.
“Beğendin mi?”
“Evet, fena değildi.”
“Hiçbir şeyden rahatsız olmadın mı?”
Düşündüm biraz. “Çocukların hayatlarını iyileştirmek için hiçbir şansları yoktu. Çaresizlikleri moral bozucuydu.”
“Ben neden rahatsız oldum biliyor musun? Dakikalarca Cumhuriyet Bayramı kutlamalarını gösterdiler. Geçit törenini, havai fişekleri. Sanki gereksiz bir şeymiş, şikayet ediyorlar. Karakterler de bir kenardan seyrediyor. Alın size cumhuriyetiniz der gibi.”
“Belki de o parıltıyla fakirliğin zıtlığını göstermek istemişlerdir.”
“Başka parıltı bulamamışlar mı? Her milletin böyle kutlamaları vardır.”
Bir şey demedim. Yine kısa bir sessizlik oldu. Mendilimi masaya koydum ben de, suyumdan bir yudum aldım, camdan dışarı baktım.
“Türkiye’ye dönmeyi düşünüyor musun?”
“Ne? Ben mi? Daha yeni oturma izni aldım.”
“Ben önümüzdeki yaz dönmeyi planlıyorum.” 

4.
Meyhanenin önünde oturanlar elimde kırık şemsiyem, topuklu botlarımla daha yeni kazılmış sokağın taşı, çamuru ve su birikintileri içindeki halime bakıp dostça gülümsediler. Şemsiyemi güç bela kapatıp doğruca terasa çıktım. Arkadaşlarım oturmuşlar, ısmarladıkları mezelerden atıştırıyorlardı. Teras çepeçevre açıktı ama etrafımızdaki sobalar ortalığı kavurmuştu. Montumu çıkarırken heyecanla neden geç kaldığımı anlattım: İşten geç çıkabilmiş, Beşiktaş’ta uzunca süre taksi bulamamış, Nişantaşı’na çıkan hayırsever bir hanımın taksisine binmiş, kadın indikten sonra aynı hayırseverliği bu sefer Kurtuluş’a giden genç bir kız için göstermek zorunda kalmış, en sonunda Tarlabaşı üzerinden Odakule’ye vasıl olabilmiştim. Çok zaman kaybetmiş, yemeğe geç kalmıştım, ama hiç değilse yeni yerler görmüş, tanımadığım insanlarla dayanışmanın tadına varmıştım. Meğer taksi dolmuşçuluk taksicilerin yağmurlu havalarda insanları kazıklamak için kullandığı bilindik bir yöntemmiş.

Arkadaşlarım doğma büyüme İstanbullu. Nilay doktora araştırması için gidip geliyor, Yavuz da tatile gelmiş. Taşındığımdan beri ilk defa hep bir araya gelebildik.
Biraz yiyip içtikten sonra Nilay yeşil gözlerini gözlerime dikip sordu: “Hani senin bir çocuk vardı, Murat mıydı neydi adı, ona ne oldu? Görüşüyor musunuz?”
“Tek tük görüşüyoruz ama son bir aydır görüşmedik…”
“Ne zaman buluşsak aynı hikaye,” dedi Yavuz. “Bırak bu adamı artık, vazgeç… Senin sorunun ne biliyor musun? Çok açık sözlüsün, sabırsızsın. İnsan öyle her şeyi pat diye söylememeli, kendini yavaş yavaş sevdirmeli. Biraz ‘subtle’ olman lazım.”
Nilay’ın sevgilisi Serkan’la pek samimi değildim, onun önünde böyle masaya yatırılmak utandırdı, kızdırdı beni. Hem insanın kendini sevdirmeye çalışması bayağı bir çabaydı. Cevap yetiştirmeye çalışmak da. Sarhoş olmaya başlamıştım, düşüncelerimi toparlayamadım.
“Amaaan,” dedim, “rakı sofrasına meze yaptınız beni. Bırakın artık.” 

5.
Haftaiçleri geç saatte eve dönerken sokaklar, tren, istasyonlar tenha olurdu. Hava soğuktu, her yer rutubet kokuyordu. Hem sarhoş, hem de çok yorgundum. Trende kitabımı açıp okur gibi yaptım ama dikkatimi veremedim, uyukladım. Trenden inince ne kadar sarhoş olursam olayım birden ayılır, eve kadar hızlı, kararlı adımlarla yürürdüm.

Bu saatte sadece istasyonun ana girişi açık olurdu. Girişteki büfenin kepengi indirilmişti, evsiz bir adam köpeğiyle oturuyordu. Bu yağmurda, soğukta nasıl hayatta kalabiliyordu? Evine dönmeye çalışan saçı yağlanmış, yüzü sararıp solmuş profesyoneller olurdu bu saatte, fosforlu yelekleriyle metro çalışanları, gürültücü sarhoş adamlar, bu soğukta bile etli bacaklarına giydikleri mini eteklerinden, topuklu ayakkabılarından vazgeçmeyen genç kadınlar. Geniş caddeden geçmek için trafik ışıklarında bekledim. Soğuktan gözlerim sulandı, arabaların farlarını bir an çift gördüm. Işık yanınca karşıya geçtim, sokağıma saptım. Sokaktaki nalburların, galerilerin, küçük otellerin önünden koşar adım yürüdüm. Benden başka kimse yoktu, sokak ıslaktı, ışıl ışıl parlıyordu. Direklere asılı saksılardan sular damlıyordu.
Yürürken düşündüm: Bu yorgunluk niyeydi? Bu böyle tek başıma yürüdüğüm kaçıncı geceydi?
Belki de ben artık eve dönmeliydim, yeni bir hayat kurmalıydım.

***

Sunday, September 25, 2011

Çeyrek hayat bunalımları

Bir arkadaşım "Çeyrek Hayat" diye bir site açtı, ben de küçük bir şey yazdım. Buyrun burada:

İnsan kötü huylarının, alışkanlıklarının, beceriksizliklerinin sırf kendisinde olmadığını, normal durumlar olduğunu öğrenmekten hoşlanır da, yetenekleriyle, ilgi alanlarıyla ve “potansiyeliyle” benzersiz olduğunu düşünmeyi sever. Sanırım pek çoğumuz özel insanlar olduğumuzu ve yaşadığımız hayattan daha özelini hak ettiğimizi düşünüyoruz ve bunu düşünen binlerce kadından biri olduğumuzu öğrenmek, daha baştaki varsayımımızı çürüttüğü için rahatsız edici.

Mesela ben geçen hafta bir yaratıcı yazı kursuna başladım ve benim gibi otuz kişinin (çoğu kadın) daha kursa katıldığını gördüm. Demek ki kursa katılmak özel olmak için yeterli değil, kursta çok çaba harcamalıyım ki gerçekten farklı şeyler yazabileyim. Başta varsaydığımdan hep daha çok çalışmam, daha çok adım atmam gerekiyor. Yılmadan devam edebilenler de yapmak istedikleri şeyleri yapabiliyorlar. Hem bir şeyi gerçekten istiyorsanız yılmazsınız, inat edersiniz. Eğer inat etmiyorsanız da aslında yeterince istemediğinizi anlamış olursunuz ve o fikri aklınızdan çıkarır, dikkatinizi başka alanlara yöneltirsiniz.

Kısacası bizim gibi durumundan şikayet edip daha iyisini hak ettiğini düşünen çok insan var ve gerçekten özel ve farklı olup olmadığımızı anlamanın tek yolu, denemek. Gerçeği öğrenmek tabii ki yürek istiyor, ama farklı biri olmanın, farklı bir şeyler yapabilmenin ilk koşulu cesaret! Çeyrek hayat, yolun yarısı, yaş kaç olursa olsun geç değil, ama hemen bir şeyler yapmak gerekiyor.

Wednesday, June 22, 2011

Satisfaction!

Following from this post and this one. This is why people can't walk against the wind, swim against the current even when they know that they should do it.

"Intellectual, scientific, and artistic activities belong to the province of Extremistan, where there is a severe concentration of success, with a very small number of winners claiming a large share of the pot. This seems to apply to all professional activities I find nondull and 'interesting' (I am still looking for a single counter-example, a nondull activity that belongs to Mediocristan)...

Acknowledging the role of this concentration of success, and acting accordingly, causes us to be punished twice: we live in a society where the reward mechanism is based on the illusion of the regular; our hormonal reward system also needs tangible and steady results." Black Swan, pg. 85


"You work on a project that does not deliver immediate or steady results; all the while, people around you work on projects that do. You are in trouble. Such is the lot of scientists, artists, and researchers lost in society rather than living in an insulated community or an artist colony." pg. 86


"Our intuitions are not cut out for nonlinearities. Consider our life in a primitive environment where process and result are closely connected. You are thirsty; drinking brings you adequate satisfaction. Or even in a not-so-primitive environment, when you engage in building, say, a bridge or a stone house, more work will lead to more apparent results, so your mood is propped by visible continuous feedback." pg. 87

"Researchers spent some time dealing with this notion of gratification; neurology has been enlightening us about the tension between the notions of immediate rewards and delayed ones. Would you like a massage today, or two next week? Well, the news is that the logical part of our mind, that 'higher' one, which distinguishes us from animals, can override our animal instinct, which asks for immediate rewards. So we are a little better than animals, after all-but perhaps not by much. And not all of the time." sf. 88


"It may be a banality that we need others for many things, but we need them far more than we realize, particularly for dignity and respect. Indeed, we have very few historical records of people who have achieved anything extraordinary without such peer validation-but we have the freedom to choose our peers. If we look at the history of ideas, we see schools of thought occasionally forming, producing unusual work unpopular outside the school. You hear about the Stoics, the Academic Skeptics, the Cynics, the Pyrrhonian Skeptics, the Essenes, the Surrealists, the Dadaists, the anarchists, the hippies, the fundamentalists. A school allows someone with unusual ideas with the remote possibility of a payoff to find company and create a microcosm insulated from others. The members of the group can be ostracized together-which is better than being ostracized alone." sf. 94

Saturday, May 14, 2011

Motivation

Recently I often think of posts from 2007. It's like reinventing the wheel after four years. For example, when I came across a document describing professional services and was filled with a sense of contempt, I thought of this post. Then when I realised that I was acting too friendly and modest to the people in my office, and they were starting to take me for granted, I thought of this post. My work sometimes feels like a play, and I'm performing and watching myself from outside. And it is not possible to separate your work from your relationships with people at work. So my relationships will require some performing, as well, and I hope to inspire some fear and respect. I don't know if that's possible. People smell, they sense subconsciously that I'm one not to be feared. But as my friend Cécile rightly pointed out (must have been in 2008) you've got to be a lion in this wild world. Perform! And try to believe in your performance. Make it your own. And soon it won't be a performance anymore.

But I don't have the motivation to make it my own. I don't want to fight, I don't see anything worth fighting for. I wish I could make being an energy expert my true ultimate goal in life, I wish I wanted to rise high up in the company. That would justify the amount of time I spend at work, and I would enjoy my free time with the conviction that I've spent the whole day and more working towards my ultimate goal in life. I wouldn't feel like the time spent at work is procrastination. And I would be much more effective, because then my mind would work differently, I would come up with questions to find answers to, resources to look up, people to talk to. And my mind would need no outside stimulation like performance review metrics or my next catch-up conversation with my boss or the next meeting with a prospect or an approaching deadline, i.e. the fear of failure or breaking a promise or disappointing people, its only engine would be the curiosity and passion and excitement that comes from inside. And I wouldn't have to try to scare people (unsuccessfully) to inspire respect. And only then would I become a successful energy expert, because that's what it takes.

But this job is only a means to an end. It was to gain my independence back. But the requirements of this job and this company constrain me in so many ways. And I don't like the way it takes so much of my energy and time that it stands in the way between me and what I truly want to do.

Saturday, April 23, 2011

Bana doğruyu söyle doktor!

İş bulduğumu, nerde çalıştığımı bilen arkadaşlarım, çok tebrik ediyorlar. Çok güzel bir iş gibi geliyormuş kulağa. (Evet arkadaşlar artık sound ediyor dememize gerek yok, kulağa geliyor diyebiliriz.) Valla ne yalan söyleyeyim, güzel bir iş. Şikayet edeni Allah çarpar, hele altı aylık işsizlikten sonra. Çok şanslıydım, selefim de çok sağolsun, Allah ne muradı varsa versin bana referans oldu. İnşallah altından kalkacağım.

Ama benim aslında entel-dantel işler yapmak istediğimi bilen arkadaşlarım, çok da enthusiastic sound etmeyiniz! Benden gerçekleri saklamayınız! Gerçi beğenmez gözükürseniz ona da kızarım. Mesela "güzel bir iş ama senin mutlaka yazar olman lazım, çok yeteneklisin!" diyebilirsiniz.

Bu arada Ekşi Sözlük'ten öğrendim ki bir yandan (teoride) kendine güvenmek, diğer yandan (pratikte) güvenmemek durumuna "prenses sendromu" deniyormuş. Her b.ku bilen sözlükçüler bunun da teşhisini koymuşlar. Kendilerini tanımadığımız için kendilerinde ne sendromu olduğunu bilemiyoruz. Belki kendilerinde de aynısı vardır, oturup bu kadar bilmişlikle bunları yazdıklarına göre başkaları hakkında? Neyse bende kesin var bu sendromdan, gocunduğum için kızıyorum sözlükçülere.

Saturday, April 09, 2011

Derin suların peşinde

Kaç haftadır yazamadım, ama Frida'nın tablosundaki o hayatın içinde kendimi kaybetmiş falan değilim. İşler güçler yüzünden hep. Enis Batur'un Haneberduş kitabında Takipçilik Üzerine diye bir denemesi vardı. Batur takipçiliğin iyi, vazgeçilmemesi gereken bir şey olduğunu falan iddia etmese de, insanların farkına bile varmadan nasıl pistin dışına çıktıklarını anlatıyordu. Bir çeşit vazgeçmekti bu da, ama o kadar meşguldünüz ki farketmiyordunuz. Önce kendiniz bir şeyler yapmaktan vazgeçersiniz, sonra yapılanları takip etmekten vazgeçersiniz. Ayıptır söylemesi ot gibi yaşarsınız artık.

Teyzem iki hafta önce burdaydı, dedi ki bir kaç insanın üretimi herkesin hayatını daha yaşanır, daha anlamlı kılıyor. Aslında insanlığın kaç bin yıllık üretimi, bunun bizim ulaşabileceğimiz kadarı bile o kadar zengin ki. Düşününce bile hem seviniyorum, hem de yetişemiyorum diye panik oluyorum.

Bırakın büyük eserleri, düşünceleri, insan haberleri bile takip edemiyor. Bir yandan da kafası rahatlıyor, kişisel sorumluluk hissetmediği, değiştiremeyeceği şeye güzel kafasını yormamış oluyor. Ağır kişisel sorumluluklar, insanın dünyaya karşı sorumluluk hissetmemek için en büyük bahanesi haline geliyor. Bir komplo teorisi gibi gelecek, ama belki de dünyada ne olup bittiğini bilmemek için üzerimize ağır kişisel yükler alıyoruz, sözler veriyoruz.

İnsanlığın bize bıraktığı binlerce yıllık miras, şaşırtacak kadar güzel olduğu kadar çirkin ve ağır. Görülmemiş o kadar hesap var ki. Güzelliğini yaşamak için kendimizde bu kadar hak görürken, çirkinliğinden kaçınmayı bu kadar doğal karşılamak ikiyüzlülük değil mi? İğrenç bir klişeyle bitirmek istemiyorum ama bunun bir adım ötesinde de bizim geriye ne bırakacağımız sorusu var.

Bu yazı biraz ilkokul kompozisyonu gibi oldu ama ısınacağım tekrar yazmaya inşallah! Kendime bir uyarı bu aslında: Açıl kızım biraz! Hayatın bir sürü katmanı var. Bunların farkına varanlar öyle duvar gibi suratlarıyla tırışkadan değil, gerçekten sofistike insanlar oluyorlar. Tabii amaç olmak değil yapmaktır, yapmadan nasıl olunabilir gerçek anlamda? Her şeyin şifresi çözüldü, her şeyin farkına varıldı. Hepimiz tanımı çoktan yapılmış, adı konulmuş birer "tip"iz dışardan bakanlar için. Belki gerçekten öyleyiz de her şeyin, herkesin ne mal olduğunun farkındayken kendimizin farkında değiliz. Determinizm var bütün bunlarda. Dışına çıkmak lazım.

Tuesday, March 08, 2011

Sıra geldi emeği geçenlere...

İşler biraz düzgün gitti mi çok sevinip aradaki zorlukları unutmak biz fanilere özgü bir kusurdur. Hatta zorluklar ve sıkıntılar ne kadar büyük olursa, onları aşmaktan duyulan sevinç de kötü hatıralara o derece baskın çıkabilir. Son durumdan memnunsanız o zorlukları çıkaranları "bugüne gelmeme katkısı oldu" diye affedebilirsiniz bile. Ama benim hafızam güçlü olduğu için zorlukları ve onların bana yaşattığı duyguları unutmam, şu anda bile aynen yaşayabilirim. Hem şu son altı aydır yaşadıklarımı buraya yazmak istiyorum, ibret olsun da boşa gitmesin diye.

* İlk mülakatımı, Türkiye'ye döndükten iki gün sonra, işverenlerin kurduğu bir sivil toplum kuruluşunda çalışmak için, A. şirketinin Şişli ofisindeki N. Hanım'la yaptım. Görüşme sırasında az daha uyuyakalan bu hanım, telaffuz ettiğim rakamı "müdürlerin bile almadığını" söyledi. Bu lafını şimdi muhabbetle anıyorum. Ne kadar iyi yalan söyleyebildiğinizi ölçen klasik mülakat sorularını sordu: "En büyük zayıflığınız nedir? İnisiyatif alıp çözdüğünüz bir problemi anlatın."

Ayrıca yakın zamanda bu STK'nın hazırladığı bazı görüşleri, değerlendirmeleri yakından inceleme fırsatım oldu. Fikirlerimi kendime saklamayı tercih ediyorum.

Şirket ofisinin karşı köşesindeki tabldot restoranında çalışan garson ve aşçı beylerin anlattıklarına göre, bu şirkete bankaların mülakatlarına girmek için onlarca genç gelir, öğleden sonraki aşamaya geçebilenler bu restoranda yemek yerler, sonuçları orada beklerlermiş. Garsonla aşçı kafa kafaya verip bu gençlerin haline tavrına bakıp karar verse, ortaya daha sağlıklı sonuçlar çıkar.

* R. haber ajansı, "senior correspondent" arıyormuş. Türkiye büro şefi olan bey, ilana senior correspondent yazmış olmasına rağmen asıl aradığının, mesela bir şirketin finansal sonuçlarını çok çabuk yazabilecek acar finans muhabirleri olduğunu söyledi. B. haber ajansıyla yoğun rekabet halindeymişler. Benim gibi iyi okullardan mezun pek çok muhabir geçmiş ellerinden, bunların kusuru "çok düşünmeleriymiş." Mülakatın üzerinden üç ay geçtikten sonra editoryal teste girdim, meğer henüz açılmamış bir pozisyon içinmiş. Bir daha da kendisinden haber alamadım.

* T. isimli demokrasi savaşçısı düşünce kuruluşunun iyi yönetişim bölümüyle de görüştüm. Daha önce bu blogda eleştirdiğin yerde çalışmayı neden istiyorsun diye sormayın, zaten ağzımın payını aldım. Benimle temasa geçen Ö. Hanım, işe alım sürecini hızlandırdıklarını, bayramdan önceki Cuma günü görüşme için beni beklediklerini söyledi. Aptal aptal fahiş THY biletlerimi aldım, görüşmeye gittim. Ö. Hanım'ın patronu kendisine tam yetki vermiş, sıcak bir görüşme yaptık.

Kasım'da yaptığım görüşmenin sonucunu, Ö. Hanım'ın "sayın başvuru sahibi" diye başlayan E-maili ile Şubat ayında öğrendim. Bu pozisyon için fazla senior'muşum. İyi yönetiştik hep birlikte.

* Bir sonraki İstanbul seyahatimi, R. gazetesinin ekonomi müdürü J. Hanım'la görüşmek için yaptım. R. gazetesi henüz R. gazetesiyle birleşmemişken, şu anda kapanan R. gazetesinin yazı işleri müdürü olan beyle görüşmüştüm. Kendisi muhabir olmamam gerektiğini lisan-ı münasiple anlatmıştı. Neredeyse üç yıl sonra kendisine yine yazınca, akıllanmadığımı söyledi ama E-mailimi J. Hanım'a yolladı. J. Hanım açık pozisyon olduğunu söyleyerek beni görüşmeye çağırdı.

Elimde yapmak istediğim haberlerin listesi, bir süre bir muhabirin masasında J. Hanım'ın yuvarlak masa toplantısından dönüşünü bekledim. Yapmak istediklerimi anlattım, bana bir-iki ay ücretsiz staj yapmam gerektiğini söyledi, İstanbul'da kalacağım yer olup olmadığını sordu. Olmadığını söyleyince stajı İzmir bürosunda yapabileceğimi, büro şefiyle konuşacağını söyledi.

Bir kaç gün sonra İzmir büro şefinin kendisinin haberi olmadan değiştiğini, evden yazı gönderebileceksem göndermemi, yoksa açık pozisyon olmadığını söyleyen bir E-mail attı.

* N. Hanım'ın röportajlarını okumuştum; sponsoru, patronu olmadan bağımsız gazetecilik yapabilme özleminden bahsediyordu. Ancak hazırladıkları tablet gazetede henüz kendi haberlerini yapmıyorlardı, yalnızca gün içinde ajanslardan gelen haberleri derliyorlardı. İnşallah yaza doğru freelance çalışan yazarların, muhabirlerin işlerini satın almaya başlayacaklardı.

N. Hanım yazılı basında benim gibi pek çok insanın öğütüldüğünü, müdürlerin kendilerini gölgede bırakır diye iyi muhabirleri işe almadıklarını, kötü dönemlerde pek çok muhabir çıkartılırken, donanımsız olduğu halde daha kıdemli olanların pozisyonlarını koruduklarını anlattı.

* Son olarak, aklıma ana muhalefet partimizde araştırmacı olarak çalışma fikri geldi. Geçen yıl bir konferansta tanıştığım, yeni parti meclisine seçilen beyefendiye güzel bir E-mail yazdım. Seçimlerden önce de, sonra da genç bir araştırmacı grubunun ne kadar işlerine yarayabileceğini anlattım. Kendisi Ar-Ge işlerine bakan sosyolog S. Bey'e yollamış E-mailimi. Bir aydan fazla oldu, S. Bey'den bir yanıt gelmedi. Öyle tahmin ediyorum ki iktidar partimize aynı başvuruyu yapmış olsaydım, çok daha fazla ilgi görürdüm.

Wednesday, June 23, 2010

Mülakatlarda alternatif yanıtlar

(Copyright Ozan)

-(12 aylık kontrat için mülakat yapılmaktadır) 12 ay sonra ne yapmayı düşünüyorsunuz?

Kendi kendimi imha etmeyi.

-Neden şu anki işinizden ayrılmak istiyorsunuz?

Artık demir almak günü gelmişse zamandan,
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol.

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli,
Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli.

Biçare gönüller. Ne giden son gemidir bu.
Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu.

Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;
Bilmez ki, giden sevgililer dönmeyecekler.

Bir çok gidenin her biri memnun ki yerinden.
Bir çok seneler geçti; dönen yok seferinden

Yahya Kemal Beyatlı

Sunday, April 11, 2010

Kicking ass

A couple of weeks ago I went to a dance show called Blaze at the Peacock Theatre. In sequences of hip-hop, street dance and break dance, the dancers were literally kicking ass. The choreographers, costume and stage designers had also kicked ass. The beats spoke with that primitive language. The whole thing filled me with energy and envy. At first instance, I envied the dancers, I wish I were them. But when I thought about it a little deeper, I decided that everyone should find their own niche to kick ass. When we start rolling in the right groove, no difficulty would be a burden and work would be a source of joy.

We are going back to the discussion about one's essence, the question of whether we have a destiny we must fulfill. Something that is out of our control, something that is a given to us when we take nothing as given anymore, yet something we must become aware of and respond to if we want to live a fulfilled life. Call it self-realization or fulfilling your potential: you have the responsibility to bring your self to this world. And I learned last night from Eat, Pray, Love that responsibility can be defined as the ability to respond. The ability to respond to the truth. The ability to respond to the truth of our selves.

Life is too short to live without this feeling of kicking ass. And I'm sorry to point out that, especially for us with a "liberal arts" background who don't really have an occupation, it is difficult to get an accurate sense of whether we are kicking ass. If we were doctors or engineers or lawyers or cooks or pianists or actors or dancers (or cab drivers, for that matter), we would not really be able to afford seriously messing up. But our wishy-washy titles (consultants, analysts, strategists, economists, all shades of civil servants, social scientists in universities and think-tanks, public intellectuals, even some "modern" artists) allow us to produce bullshit while considering ourselves to be kicking ass. And who is to tell that we are not? Our bosses and critics and clients are either bullshit artists themselves or they have even less clue. Even if we get one call or another wrong, the consequances will be so far down the road and/or our contribution so vague and anonymous that it will be difficult to track our failure back to our selves. Success, on the other hand, simply becomes a matter of conviction. If we can convince ourselves and others successfully that we are successful, then we are. Our collective existence becomes a Ponzi scheme.

Ownership of consequances is the surest way to feel the thrill of life and work. Alienation from our work and its consequances saves us from personal risk, but it also robs us from the ownership of true (as opposed to perceived) success and happiness. We should stop lying to ourselves.

Sunday, March 22, 2009

Political risk

Maybe you know that I work in a political risk research and consulting company. Political risks lead to economically inefficient market outcomes. Legislation passed under the influence of an interest group or selective, untransparent and unfair implementation of rules and regulations create political risk. In an environment with high political risk, the outcome of an endeavour depends not only on your talent and effort, but also on the whims and wishes of the people in the system within which you are operating. To reach the outcome you'd like, you have to factor political risk into your equation (and pay us). This is what we do our research and consult our clients on. Too bad, but real world.

The events of the past week made me realize that political risk is present in all systems, in all organizations, including ours. We all have to work around relationships, the hierarchy, egos and pure human drama to get the outcomes we want. And sometimes, all these things won't allow us to get the outcomes we want.

One more thing that must have been obvious to all but myself.

Thursday, March 19, 2009

Democratization and the AKP

Since I couldn't get my point across in the office today, I decided to write it here. This was supposed to be the introduction of a report we were writing in the office, most of which was later omitted.

This is largely based on two articles written by Menderes Çınar from Başkent University, which I highly recommend. The first one is Turkey's Transformation Under the AKP Rule, The Muslim World, Volume 96, Number 3, July 2006 , pp. 469-486(18).

The second one is Çınar's chapter from Secular and Islamic Politics in Turkey: The Making of the Justice and Development Party, edited by Ümit Cizre and published in 2007. The chapter is called the Justice and Development Party and the Kemalist Establishment.
"When the Justice and Development Party (AKP) first came to power in Turkey in 2002, many saw the party as a political force that could make Turkish society more democratic. The AKP appealed to the right as well as to the left of the political spectrum by advocating liberal economic policies alongside the country’s Europeanization. Taking a more moderate line allowed the AKP to become the trustee of center right politics in Turkey following a decade of poor economic performance and corruption scandals that destroyed the credibility of the mainstream non-Islamist center-right parties.

The performance of the AKP, however, especially in its second term in office following the 2007 general elections, raises the question of whether the AKP leadership has truly internalized liberal democratic values. The AKP has used the EU as the main instrument to introduce democratic reforms in the face of opposition from the state elite. However, the stalling of the negotiation process amid mixed signals from the EU powers exposed the AKP’s limited understanding of democracy and lack of a democratization strategy independent of the EU membership drive.

The AKP’s main goal seems to be strengthening elected political class vis-à-vis the establishment dominated state. As such, the AKP overlooks the power relations between classes, genders, religious and ethnic groups within the Turkish society and these groups’ grievances, reproducing Kemalism’s distaste for politicization of different interests, and constrains its definiton of democracy to rejecting the state’s domination over political class. The party’s recent reduction of the Kurdish cause to an armed conflict and its harsh response to 1 May demonstrations illustrate this point. Naturally, one exception is the rights and liberties of Islamic identity.

The AKP’s real trouble with a state-dominated political class does not result from the undemocratic and unaccountable nature of the relationship. The AKP appears to be more concerned with who is controlling the state. Instead of increasing transparency and accountability in state institutions and bureaucracy, the party is replacing the incumbent state elite with its own supporters. It is following the same strategy of community-creating and personalizing politics as the Kemalist state establishment, displaying distrust to individuals outside its own community."

Saturday, March 07, 2009

The Class

This week my friend and I wound up seeing the Class, French director Laurent Cantet's film about a French language and literature teacher struggling to inspire his high school class in the Parisian suburbia. The continuous noise of the class, with its immaturely opinionated and easily offended students, the liberal teacher who loses his cool, the teacher's less idealistic colleagues who view the students as nothing but the subject matter... It was all very realistic. Although my high school was much more homogenous in terms of the students' backgrounds, I remember the continuous chatter, the rebels who would always argue with the teachers, and how sad and unusually quiet an empty classroom looks.

There are a couple of things that lingered on in my mind after the movie. How to win respect? Simply being more senior (in terms of age or experience), having the power to fire, hire or suspend someone, or knowing more is not enough to win someone's genuine respect. Genuine respect is something closer to affection and admiration than to fear, and it only comes with time. A person would earn respect by caring about the people around them, by treating them kindly and showing genuine interest in them, by listening to them, rather than assuming they are better and respectable by default. And a genuinely respectable person would not need to impose their respectability on others, but instead allow them to decide for themselves. Many teachers and bosses are too consumed by their supposed power to consider these things.

And I thought about what all that chatter in a classroom or a teachers' room meant. How the most important things (inequality between classes and cultures or the fate of a student) are spoken alongside the most mundane, like the price of coffee and football stars. And every day, the most important and unimportant things are spoken everywhere with miniscule intervals. And sometimes, the most important things are spoken of as if they are not important, without consideration, and the most mundane are spoken of as if they are the most important things in the world, with great passion. All this is a mystery to me.

Saturday, January 31, 2009

I watched the Revolutionary Road tonight.

the system

"All those rules," my friend pondered, "waiting in line to see someone, getting tickets from a machine, going from one office to another... so many obstacles are raised in our way each day, limiting our lives in so many ways..."

I found this thought very refreshing. But then I thought, these rules are there for a reason, right? They are the result of years and generations of experience and hard thought, negotiation, common sense. People built this system over hundreds of years. This is what they came up with after hundreds of years of conquest for happiness, freedom, security. And all the consensi (I assume this is the plural of consensus?) in between. Will revisiting it, trying to go against it make us any happier than everyone else? Trying to swim against the current?

This is the best we can get. The best consensus. The equation with the optimal outcome. We are not completely happy, free or secure, but each of us are in a happy medium with enough of each to get by. Because too much of one wouldn't leave enough room for the others. And we want them all. We need a little bit of each.

We might as well go with it. Close the book on all the questions our forefathers found answers to. Like an exam you already passed. This is the answer.

"When in doubt, conform," said another friend. Even if you're not totally convinced, conform. Even if you don't see the point. Even if you think you could be happier if you did things another way. Just believe that this is the best way of doing things, even if you can't get your mind around it. Know that you couldn't be better off any other way. Get on with what you have to do.

People are not stupid. You are just a bit slow.

Saturday, September 13, 2008

Painting book

I've been thinking about how we give people and events meaning - and professionalism. Yesterday this image came to me - the image of a painting book. I figured we turn a new page every single day. People, events, information appear before us. Then we start painting them according to their importance to us, and some of them don't even catch our eye.

Some people or events make consecutive appearances, they happen or we let them (or make them) happen, and then we can't look over them anymore, even if we did once.

What we considered important once and painted bright red, sometimes turns out inconsequential and disappears completely from our book. We don't even know what color we'd paint them if they were to make an appearance again.

Sometimes, at work, I have to judge something's importance by my colleagues' reactions to it. Sometimes they react very strongly to something I wouldn't consider important, and sometimes they don't seem to care enough about a seemingly important thing. Because they are more experienced and I assume they know better, their reactions affect my views, as well. I find myself talking passionately about small things, and become indifferent to events I would find important in another setting. Market's priorities started to become my own.

Professionalism, then, is to become devoid of emotion? Reactions are censored and over time, feelings are just not so strong anymore. This may be good when it comes to anger, envy, greed, desire or dislike, it sets minimum standards for the quality of your work and conduct.

But it may not be so good when you take that minimum standard literally and just don't feel so passionately about the subject matter of your work, your audience, or your ability to make a difference. Then you become a boring civil servant who treats everyone equally poorly, and start painting everything the same color - gray.